Gaziantep’te kilimin yalnız el tezgâhlarında imal edildiği ve bu iş kolunun çok canlı olduğu devrelerde 7.000 civarında kilim el tezgâhı faaliyet göstermekte idi. Bugün bu tezgâhların sayısı 100-150’ye düşmüş bulunmaktadır. Şehrimizde yurt dışına giden işçilerin çoğunu kilim işçileri teşkil etmektedir. Bu müthiş gerilemenin sebeplerini iki grupta toplamak mümkündür:
1— Bizde kilim imalatçılığı çok küçük ve dağınık iş yerleri hâlindedir. Bir veya birkaç tezgâh ya bizzat sahibinin işçiliğini yapması suretiyle müstakil olarak yahut bir kilim tacirine tali olarak faaliyet gösterirler. Büyük ekseriyeti kendi hesabına çalışanlar teşkil eder. Ekonomimizin enflasyon tazyikinden kurtulup nispi olarak istikrara girdiği devrede, enflasyonun yarattığı suni ve anormal talep hacmi daralmış, bazı iş kollarında sıkıntılar olmuştur. Kilimcilik bunlardan biridir. İktisaden çok cılız olan ve yaptığını mutlaka her hafta sonunda satmak zorunda olan kilim amilleri, bu talep daralmasının tesirinden kurtulmanın ve yaptıklarını satmasının yollarını ve çarelerini aramışlar; kaliteyi düşürüp ucuza satmak gibi çok zararlı bir yol seçmişlerdir. Böylece bir kalite düşürme ve fiyat kısma yarışı ve rekabeti başlamıştır. Pek kısa bir zaman için aldatıcı bir ferahlık sağlayabilecek olan bu gidiş, menfi tesirlerini derhal göstermiştir. Alıcılar Antep kilimlerine itimatlarını kaybetmişler ve eskisinden daha isteksiz duruma gelmişlerdir. Bu hâl Antep kilimciliğinde bir krizin doğmasına sebep olmuş, tezgâhlar işsiz kalmış ve faaliyet alanından çekilmiştir. Bu suretle el tezgâhları adeta kendi kendilerini tahrip etmişlerdir. Oda, bu akıbeti gücünün yettiği kadar ve bütün imkânlarını ve yetkilerini kullanarak önlemeye çalışmıştır. Kilim imalatı bir meslekî kararla muayyen tiplere ve kalitelere ayrılmış; kullanılacak ham maddelerin cinsleri ve miktarı tespit edilmiş ve bir kontrol teşkilatı kurulmuştur. Tespit edilen esaslara aykırı kilim imal edenler cezalandırılmış ve kilimler (kalitesi bozuk manasına gelmek üzere) kurşunlanmıştır. Yapılan sıkı takip ve kontrolle ilk zamanlar ümit verici sonuçlar elde edilmiştir. Fakat Odanın ancak üyelerini bağlayıcı kararlar alabilmesi ve müeyyideye tabi tutabilmesi ve hele başka il ve ilçelerdeki imalata hiç müdahale edememesi, bu gayretlerin müessiriyetini azaltmış ve hatta ortaya üyeleri için zararlı olduğu intibaı çıkarmıştır. Bu şartlar karşısında bu tatbikattan vazgeçmek zarureti hasıl olmuştur. Sadece Oda imkânları ile kalite kontrolünün tam ve kâmil bir şekilde yapılamayacağı anlaşılınca Türkiye çapında kalite kontrolünü sağlamak amacı ile Türk Standartları Enstitüsüne başvurulmuş ve kilimin standartlaştırılması istenmiştir. Olumlu karşılanan bu isteğimiz Enstitüce ele alınmış, bölgemizdeki çalışmalara Odamızın da iltihakı ile kilim standardı tasarısı vücuda gelmiştir. Hazırlık çalışmaları çok uzun sürmekle beraber yakında yayımlanacağını umduğumuz Kilim Standardı mecburi yürürlüğe konur ve bütün Türkiye’de ciddi olarak takip edilirse iyi sonuçlar alınacağı şüphesizdir.
2— Son zamanlarda jakarlı motorlu tezgâhlarda dokunan bir kilim tipi ortaya konmuştur. Motorlu tezgâhlar el tezgâhlarına göre 33 misli daha verimli çalışmaktadır. Halı motifleri ile dokunan bu kilimler cazip renkleri, fiyatı ve kalitesi ile alıcılar tarafından aranmakta ve hatta tercih edilmektedir. Tabiatıyla imalatçılar da motorlu kilimciliğe kaymakta; bu imalat tarzı el tezgâhlarının aleyhine süratli bir şekilde gelişmekte, motorlu tezgâh el tezgâhını tabir yerinde ise tasfiye etmektedir. Hâlihazırda şehrimizde yaklaşık olarak 100 adet motorlu kilim tezgâhı mevcut ve faaliyet hâlindedir. Tam kapasite hâlinde çalıştığı takdirde beher tezgâh günde her biri 10 kg gelen 10 adet (1 balya) kilim imal etmektedir. Bir el tezgâhı ise günde ancak 3 kg gelen 1 adet nakışlı kilim imal edebilmektedir. Bunun ikisi birbirine eklendiği zaman bir kilim olmaktadır. Şu hâle göre şehrimiz günde 1.000 ile 1.100 kilim imal edebilecek bir kapasiteye sahip bulunmaktadır. Şimdiki hâlde günde 600-650 adet kilim dokunmaktadır. (Gaziantep Ticaret ve Sanayi Odası)
