Gaziantep’in ekonomik bünyesinin çok önemli unsurları olan ve sanayi hüviyetinde ağır rolü bulunan oto ile ilgili hizmet ve imalat kuruluşları ile makine parça ve benzeri sanayi dalı ile ilgili kuruluşlara temas edeceğiz. Aşağıda vereceğimiz izahattan da anlaşılacağı üzere kuruluşların hepsinin üzerinde teker teker durmak mümkün ve önemli olmayacaktır. Bu kategoriye girmesi icap ettiği hâlde ayrı mütalaa edilmesi mümkün olanlar tek başına ele alınmış, gerekli bilgi verilmiştir. Burada bu grubun genel olarak yaptığı işlerden, teçhizat varlığından bahsedilecek ve bazı grup rakamları ile mülahazalar ilave edilecektir. Kısım; kaportacılık (doğrultmacılık), oto radyatör işleri, oto şase işleri, oto boya işleri, oto döşeme işleri ile tornacılık ve makine parçası yapan atölyeleri kapsayacaktır.
Bu alanda mevcut iş yeri sayısı, makine ve teçhizat varlığı hakkında bilgi verelim:
Tornacılık
İş Yeri Sayısı: 48
Kalfa: 96
Çırak: 113
(Ayrıca 60 kadar iş sahibi de bilfiil çalışmaktadır.)
Makine Mevcudu:
Torna: 81, Rektifiye: 3, Freze: 4, Kaynak: 50, Matkap: 53, Taşlama: 9, Vargel: 2, Zımpara: 14, Planya: 7, Pres: 3, Testere: 6, Makas: 2, Mekik: 2, Silindir: 2, Spiral: 2, Doğrultma Presi: 2, Polisaj Makinesi: 2, Doğrama: 1, Redresör: 1.
Kaportacılık (Doğrultmacılık)
İş Yeri Sayısı: 33
Kalfa: 46
Çırak: 78
Makine Mevcudu:
Kaynak: 27, Matkap: 32, Zımpara: 24, Punta: 1, Pres: 1, Spiral: 1.
Demircilik ve Dekorasyon
İş Yeri Sayısı: 60
Kalfa: 65
Çırak: 74
(Bu iş yerlerinde 60 adet körük ve 60 adet matkap bulunmaktadır.)
Oto Radyatör İşleri
İş Yeri Sayısı: 60
Kalfa: 6
Çırak: 11
(2 Kaynak ve 4 redresör bulunmaktadır.)
Oto Şase İşleri
İş Yeri Sayısı: 9
Kalfa: 9
Çırak: 17
(9 Körük, 2 matkap, 1 zımpara ve parlatma cihazı bulunmaktadır.)
Oto Boyacılığı
İş Yeri Sayısı: 21
Kalfa: 35
Çırak: 42
(21 Kompresör, 4 kaynak, 2 zımpara ve 1 parlatma cihazı bulunmaktadır.)
Oto Elektrikçiliği
İş Yeri Sayısı: 23
Kalfa: 27
Çırak: 48
(11 Matkap, 6 zımpara, 1 körük, 1 pres, 1 muayene motoru, 2 kaynak, 1 dinamo, 1 şarj makinesi bulunmaktadır.)
Oto Tamirciliği
İş Yeri Sayısı: 51
Kalfa: 88
Çırak: 108
Makine Mevcudu:
8 Taşlama, 1 krank taşlama, 4 rektifiye, 2 ayar tezgâhı, 23 matkap, 37 zımpara, 3 kompresör, 1 pompa ayarı, 1 enjektör, 1 üst kapak aparatı, 1 sibop, 1 lanca, 1 sibop taşlama, 9 kaynak, 1 test cihazı.
Oto Döşemeciliği
İş Yeri Sayısı: 12
Kalfa: 3
Çırak: 15
Bu rakamlar sanayi sitesi münasebeti ile yapılan bir envanter çalışmasından alınmıştır. İşçi sayısına usta, yani işin sahibi dâhil edilmemiştir. Hâlbuki bu iş yerlerinin tamamına yakınında iş sahipleri bizzat işçi gibi çalışırlar. İşin aslı kendilerine tabidir ve kendileri tarafından yapılır. Bu hâl bir bakıma Gaziantep sanayiinin karakteristiğidir. İş gücü hazırlanırken ve bu konu üzerinde düşünürken iş sahiplerinin de mutlaka dikkate alınması gerekir. Çırak; kalfalık sıfatını kazanmamış olanlara verilen umumi addır. Muayyen bir yaşa gelinceye kadar ustalık ve yararlılık derecesi ve ücret seviyesi ne olursa olsun bütün işçiler böylece anılırlar.
Makine ve diğer maddelerin imalatı geniş çapta tornacılık iş kolunda yapılmaktadır. Bununla beraber kahve ve bulgur değirmeni; dondurma, helva, elbise temizleme makineleri; soğuk hava depoları, vantilatör, mekik gibi makineler diğer iş yerlerinde de yapılmaktadır. Bunların belli bir imalat programları olmadığı, bazılarında birkaç iş bir arada yapıldığı için bir kısmı ele alınan bölümlere dâhil edilmiş, bir kısmı da (ayrı iş yerleri hâlinde bulunan kaynakçılık gibi) hesaba katılmamıştır.
Bu rakamların temsil ettiği firmaların tamamı odaya mensup değildir; fakat bütün mevcudu da kapsadığı söylenemez. Bu bakımdan %10 nispetinde bir genişletmeyi düşünmekte hata olmayacaktır. Kaydedilen bilgilerden anlaşılacağı üzere bu alanda iş yeri sayısı bir hayli kabarıktır. Bu durum iş yerlerinin cesameti ve teşkilatı hakkında bir fikir verecektir. Hiçbirinin aşağı yukarı belli bir imalat programı yoktur. İhtiyaca ve siparişe göre çok çeşitli çalışmalar olur. Bulunmadığı ve fiyatı koruduğu zaman hassas bir otomobil parçası yapılır yahut günlük işlerle uğraşılır. Kahve ve bulgur değirmeni gibi birkaç kolda nisbi bir imalat istikrarı müşahede edilmektedir. İş gücü zengin durumdadır fakat çoğu pratikten yetişmedir.
Bu çalışma alanının temas etmek istediğimiz yönü; "277—29 AB projesi gereğince Gaziantep’teki küçük endüstri mensuplarının teknik sahada yetiştirilmeleri ile ilgili çalışmalara ait raporda" şöyle ifade edilmektedir:
a) 17 iş yeri gezilmiş, bunların sahipleri tarafından idare edildiği görülmüştür.
b) Gezilen iş yerlerinde: 29 torna, 2 üniversal freze, 1 yatak freze, 13 elektrik kaynak makinesi, 15 matkap tezgâhı, 1 radyal matkap tezgâhı, 3 muhtelif pres, 1 profil makinesi, 5 kupol ocağı, 1 vargel tezgâhı ve muhtelif ölçü aletleri ile diğer takımlar görülmüş; bunların %50'sinin iyi, %30'unun orta, %20'sinin zayıf durumda olduğu tespit edilmiştir.
c) İş yerlerinin genel ışık, boya, tertip v.s. bakımından zayıf olduğu görülmüştür.
d) 17 iş yerinde 94 işçi tespit edilmiştir.
e) İşçilerin tahsil durumu şöyledir: 2 kişi Erkek Sanat Enstitüsü mezunu, 6 kişi Erkek Sanat Enstitüsüne devam etmiş fakat bitirmemiş, 75 kişi ilkokul mezunu ve 11 kişi de ilkokul mezunu olmayıp bitirmemiş veya hiç gitmemiş.
f) Bu işçiler şu şekilde sınıflandırılabilir: 18 kişi makinist (atölyede mevcut her makinede çalışabilir), 24 kişi tornacı, 12 kişi kaynakçı, 8 dökümcü, 2 kişi frezeci, 19 kişi yardımcı, 4 kişi tamir ve montaj işlerinde çalışanlar, 7 kişi taşlamacı.
g) Son sene zarfında yapılan işler: Makine tamiri, yedek parça yapımı, buzdolabı, yün makinesi, kahve kavurma makinesi, pres ve sıvama tezgâhları, makine parçaları dökümü, vasıtalarda yapılan değişiklikler, çeşitli taşlama işleri v.s.
h) Bugüne kadar karşılaşılan en mühim güçlükler: Konu güçlükleri, maddi sıkıntılar, teknik bilgi noksanlığı, makine ithali güçlüğü.
Bu yüksek makine ve teçhizat varlığı muntazam ve seri bir imalata yöneltilmediği için asıl kapasite meydana çıkmamakta ve mevcut imkândan ekonomimiz hesabına daha az yararlanılır bir durum ortaya çıkmaktadır. Bu konu üzerine çok taraflı olarak eğilinmiş; seri imalata gidememenin, bahsin başında tespite çalıştığımız sebeplerini ortadan kaldırmak için çareler aranmış ve çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar hâlâ da devam etmektedir. Gaziantep’in ekonomik durumunu tetkik etmek için şehrimize gelen bir planlama uzmanının kanaat ve tavsiyeleri şöyledir:
"Hâlen göstermekte olduğu kuvvetli teşebbüs ruhuna, maharet ve kabiliyete ve Gazianteplilerin pek karakteristik bir vasfı olan çalışma gücüne rağmen Gaziantep şehir ve ilinden kısa bir dönem zarfında büyük hamleler yapması beklenmez. Bunun böyle olduğunu izah eden sebepler gayet sarihtir."
ANA MESELELER:
Çözülmedikleri takdirde Gaziantep şehri ve ilinin kalkınmasına engel olabilecek beş temel mesele mevcuttur:
Tabii kaynakların eksikliği
Ucuz ve elverişli enerji kaynaklarının eksikliği
Nizip bölgesinde sulama tesislerinin eksikliği
Eğitim seviyesinin uygunsuzluğu
Bilhassa orta ve uzun vadeli kredilerin yetersizliği
TAVSİYELER:
Gaziantep şehir ve ilinin karşı karşıya bulunduğu ana meseleler tahlil olunursa derhal kalıcı çözüm yollarına başvurulması lazım geldiği hakikatine ulaşılır. Meselenin mahiyeti; Devlet Planlama Teşkilatı ve Hükûmet tarafından ele alınabilecek birkaç tedbirin mevcut olduğunu göstermektedir.
Devlet Planlama Teşkilatının veya Hükûmetin yapacağı çalışmalar:
Bir müddet evvel Gaziantep’in güneyindeki sahada Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü tarafından başlatılmış olan fosfat rezervi araştırmalarının tamamlanması ve böylece Gaziantep’te bir suni gübre fabrikasının kurulması konusunun bir an evvel ele alınması lazımdır.
Bu bölgenin, Keban Enerji Santralı'ndan faydalanması bahis konusu oluncaya kadar, yani gelecek 7 ila 10 yıllık bir zaman için il'e daha elverişli kaynaklardan elektrik temin edilmesi sağlanmalıdır.
Nizip bölgesinin su ve sulama ihtiyacının araştırılması.
Gaziantep iline ve halkına teknik yardım temini.
Kredi meselesi bölgesel bir vakıa olmaktan ziyade millî bir problemdir. Ancak Devlet Planlama Teşkilatının kredi piyasasıyla ilgili çalışmaları ile halledilecek bir konudur. Gaziantep’in sanayi potansiyeli ile faiz nispetindeki kredilerin kıtlığı arasındaki terslik, millî bir temele dayanarak yapılacak kredi reformlarına olan ihtiyacı belirtmektedir.
MAHALLÎ ÇALIŞMALAR:
Alet yapımı sanayiinde büyük bir gelişme imkânı bulunmadığını, buna mukabil bakırdan sanat işleri yapımı, bakır tel imali, elektrik motorları imali, kasacılık ve plastik eşya imali gibi sanayi kollarının daha ümitli göründüğünü belirttik. Uygun şartlar yaratılabildiği takdirde otobüs, kamyon veya otomobil montaj sanayiinin de kurulabileceği kanaatindeyiz. Eğer Gaziantep’in ferdiyetçi halkı iş birliği hâlinde çalışmayı benimserlerse, bu durum ilin geleceği bakımından tabii ki çok hayırlı olacaktır. Bugün Gazianteplilerin pek çoğu küçük dükkân atölyelerinde münferiden çalışmaktadırlar. Er geç bu çalışma tarzı, asgari imkân seviyesinin daha altında kalmaya mahkûm olacaktır.
Kayseri ile birlikte Gaziantep, küçük sanayi bakımından Pilot Bölge ilan edilmiş ve buralarda yetiştirme programları uygulanmaya başlanmıştır. Bu programlar şu üç safhayı ihtiva etmektedir:
Seminer çalışmaları
Atölye sahibi sanatkârlara açılan kurslar
Usta, kalfa ve çırak olarak çalışanlara açılan kurslar.
(Gaziantep Ticaret ve Sanayi Odası)
