(Bir önceki sayıdan devam, sayfa 143)
İzrapzade Ahmet Hamdi Efendi’nin zamanında ilk defa esnaf ve dükkân yerleri tespit edilmiş; hayvan, arazi ve mahsul sayımı yapılmış; şehir dâhilinde bulunan 84 mahallenin isimleri eskilik sırasına göre yazılmıştır. Aşağıda bunları örnek olarak sunmaktayız. Cumhuriyet devrinin listeleri ile mukayese edilerek şehrin gelişmesi kolayca göze çarpar.
MAHALLELER
İbn-i Eyüp, İbn-i Kör, Akyol, İbn-i Şükür, İlhan, Ehli Cefa, Emraklı, İmam Bölüğü, Boyacı, Postane, Bey, Kurb-u Bey, Paçavra, Tövbe, Tarlayıatik, Tisan, Tarlayıcedit, Çukur, Cevizlice, Çakmak Bölüğü, Cabi, Hamamcıhanesi, Hacı Halil, Hayik Müslüman, Hacı Vahap, Hacı Baki, Şimyon, Hayik Baba, Hızır Çavuş, Delbes, Düğmeci Bölüğü, Sengi Tabil, Sengi Nakkaş, Sengi Hoşkademi, Sefer Paşa, Şerefyan, Kurb-u Şerefyan, Şeyh Süleyman, Şıhıcan, Suyabatmaz, Daracık Sokak, Tışlaki, Araphanesi, Fare Bölüğü, Karaçalı Bölüğü, Kayseriye, Kılıçoğlu, Kocaoğlan, Kanalıcı, Karasakal, Kozanlı, Kurb-u Kozanlı, Kızılcamescit, Kastel, Karabaş Koras Pavki, Babasokağı, Kurb-u Cevizlice, Kurb-u Zincirli, Kurb-u Bostancı, Kurb-u Tarlayıcedit, Kurb-u Molla Ahmet, Kurb-u Allernehar, Kurb-u İbn-i Şükür, Kurb-u Kabacık, Kepkep, Gülşehanesi, Gürtembiyon, Kürkçiyan, Gerciki, Mağarabaşı, Musluzade, Nergishanesi, Müsellefhanesi, Yalnızhane, Bayrak Bölüğü, Yahni ve Emin Dede.
ŞEHİRDEKİ İŞ YERİ VE ESNAF SAYISI
Matbaa: 1
Mezbaha: 1
Hane (Ev): 6.500
Boyahane: 65
Tabakhane: 6
Fırın: 31
Han: 10
Dükkân: 1.965
Kireçhane: 2
Kütüphane: 1
Masere: 12
Meyhane: 16
Kumaş Tezgâhı: 3.815
Bedesten: 4
Hamam: 13
Tahmishane: 1
Kahvehane: 36
Sabunhane: 1
Mumhane: 1
HAYVANLARIN CİNSİ VE SAYISI
Öküz: 4.902, Boğa: 15, İnek: 3.388, Dana: 1.515, Sığır: 171, Keçi: 33.570, Tay: 224, Koç: 520, Dişi Koyun: 9.175, Kuzu: 4.290, Teke: 110, Oğlak: 140, Beygir: 240, Katır: 177, Deve: 146, Eşek: 3.425, Tavuk-Horoz: 17.800, Kaz: 320.
ARAZİNİN DÖNÜM OLARAK MİKTARI
Çayır: 320, Orman: 2.695, Baştoprak: 18.344, Bağ: 22.517, Ekili Toprak: 180.350, Bostan-Bahçe: 1.380, Zeytinlik: 782, Tarla: 61.676.
HUBUBAT MİKTARI (KİLE OLARAK)
Buğday: 372.700, Arpa: 202.500, Darı: 700, Pirinç: 300, Susam: 790, Pamuk Kozası: 7.570, Tütün: 33.730, Nohut: 11.700, Tiftik: 415, Keçi Kılı: 8.040, Arı Kovanı: 9.080 adet, Bal: 16.680, Burçak: 21.500, Mercimek: 16.670, Balmumu: 1.946, Yapağı: 3.830.
MEYVE VE SEBZE (OKKA HESABIYLA)
Gökboya: 200, Cehri: 1.180, Çehre: 130, Kırmızı Biber: 700, Mazı: 80, Kesis: 70, Palamut: 35, Ceviz: 20.500, Fıstık: 5.000, İncir: 149.940, Badem: 3.500, Fındık: 4.420, Nar: 16.100, Ayva: 110, Kavun-Karpuz: 253.502, Elma: 66.160, Armut: 3.900, Soğan: 46.315, Sarımsak: 4.040, Üzüm: 181.850, Zeytin: 124.340, Baltr: 5.000, Çiçek: 500.
15 Mart 1917’de ölen İzrapzade Ahmet Hamdi Barlas zamanında; Kürttepe’nin eteğinde bulunan “Yavşi” Hazretlerinin, şehrin güney tarafında bulunan Kurban Baba’nın, şehrin kuzey tarafında bulunan Hacı Baba’nın, kalede bulunan İmam Gazali’ye ait olduğu sanılan mezarın, mezbaha karşısında bulunan Emin Dede’nin, Karakabir’de bulunan Aydın Baba’nın ve Şehreküstü’de bulunan Bişirici Hazretlerinin mezarı tamir edilmiştir.
1899 Yılı Belediye Heyeti
Belediye Başkanı: İzrapzade A. Hamdi
Azalar: Süleyman Bey, Sait Ağa, Abdurrahman Efendi, Hasan Efendi, Şıh Abdülkadir Efendi, Ohannis Efendi
Kâtip: Reşit Efendi
Sandık Emini: Namık Efendi
Tabip: Josef Efendi
Eczacı: Artin Efendi
1900 Yılı Belediye Heyeti
Belediye Başkanı: A. Hamdi Efendi
Azalar: Süleyman Bey, Hasan Efendi, Şıh Abdülkadir Efendi, Abdurrahman Efendi, Ohannis Efendi
Kâtip: Reşit
Tabip: Mahmut
Eczacı: Artin Efendi
Müfettiş: Mahmut Efendi
Hamdi Efendi’nin Belediye Başkanlığı 1898-1900 ve 1901 yılının Eylül ayına kadar devam etmiştir.
YEDİNCİ BELEDİYE BAŞKANI: BATTALZADE SÜLEYMAN BEY
1901 Eylül ayında reis olan ve aile isimleri BATTALZADE olan Süleyman Bey; halen müze olarak kullanılan Nuri Mehmet Paşa Camii’ni yaptıran Nuri Mehmet Paşa’nın torunu ve meşhur Battal Bey’in oğludur. 1902 yılı son ayında reisliğinden istifa etmişti.
Süleyman Bey’in şöhreti, babası Battal Bey gibi Güney ve Doğu Anadolu’nun her tarafına yayılmış; hükümet ile aşiretler arasında gayet itibarlı bir mevki kazanmıştı. Süleyman Bey’in şöhretinin bu derece fazla olması büyükbabası Nuri Mehmet Paşa’dan gelir. Zira Nuri Mehmet Paşa halk arasında efsaneleşmiş kahramanlar sırasına geçmiştir. Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın çocukları tarafından idare edilen ordunun Antep’i işgali sırasında 15 yaşında bulunan Nuri Mehmet Paşa; şehrin dışında bulunan Osmanlılara yardım için tek başına Antep’in ortasında bulunan ve Mısır ordusu süvarileri tarafından ahır olarak kullanılan Emirali Hanı’nı basıp yüzlerce askerle mücadele ederek handaki bütün hayvanları Osmanlı ordusuna vermiştir. Böyle genç bir delikanlının bu hareketi, Mısır ordusunu baltalayan cesareti, onun hâlâ hürmetle anılmasına sebep olmaktadır.
İsmail Say’ın büyük dayısı olan ve ne zaman doğduğunu bilmediğimiz Süleyman Bey evlenmiş fakat çocuğu olmadan 1907 yılında ölmüştür. Belediye başkanlığı sırasında ilk defa belediye mallarının fiyatları ve mevkileri tespit edilmiştir. Bazı belediye emlakleri şunlardır:
Belediye Hanı (Atpazarı): 340.000 Kuruş
Bedesten (Atpazarı): 14.000 Kuruş
Dükkân (Atpazarı): 1.500 Kuruş
Dükkân (Hükümet Caddesi): 2.000 Kuruş
Kahvehane (Hükümet Caddesi): 7.500 Kuruş
Hepsi 38 parça eden belediye mallarının kıymeti 471.000 kuruştur.
Süleyman Bey’in istifa sebebi, dedem Hacı Hilmi Bülbül Efendi’ye anlattığı şu hadisedir: Süleyman Bey, İstanbul’dan gelen bir müfettişi evinde yemeğe davet eder. Şerefine Avrupa’dan getirttiği meşhur “bir numaralı lamba”yı yakar. Müfettiş, dolapta duran diğer karpuz lambalarını sorunca Süleyman Bey, “Onlar ağır misafirler içindir,” der. Kendisine yakılan lambayı küçümseyen ve karpuz lamba bekleyen müfettiş bu söze alınarak yemeği bitirmeden evi terk eder. Bu anlayışsızlığa üzülen Süleyman Bey görevinden istifa eder.
SEKİZİNCİ BELEDİYE BAŞKANI: GÜCEĞLİOĞLU LÜTFÜ EFENDİ
Süleyman Bey’in 1902 sonunda istifasıyla göreve gelen Lütfü Efendi, 1860-1938 yılları arasında yaşamıştır. Güçelioğlu ailesine mensuptur. 1902-1909 yılları arasında ve Antep Harbi sırasında belediye başkanlığı yapmıştır. Antep Harbi’nde işgal kuvvetlerine protesto telgrafları çekmiş, mitingler tertip etmiştir.
Adaletli bir zat olan Lütfü Efendi hakkında oğlu Hayri Güç şunu anlatırdı: Belediye zabıtası (çarşı ağaları), Nizamlara aykırı et kestiği için Lütfü Efendi’nin oğlunun arkadaşı olan bir kasaba ceza yazar. Oğlu aracı olup cezanın affını istese de Lütfü Efendi, “Benim adamlarım haksız ceza yazmaz,” diyerek cezayı affetmez; ancak parayı kendi cebinden vererek oğluna, “Al bu parayı arkadaşına ver, cezayı ödesin,” der.
1906 Yılı Kütüphane Kitap Sayıları:
Zulkadriye: 3.500
Mehmet Çelebi: 1.000
Osmaniye: 800
Zülmiye: 500
Ser Paşa: 1.500
Mevlevihane: 1.000
Hüseyin Paşa: 800
Toplam: 9.200
DOKUZUNCU BELEDİYE BAŞKANI: HASIRCIZADE SAMİ BEY
1907-1910 yılları arasında görev yapmıştır. Hasırcızade Ahmet Efendi’nin oğludur. Devrinin en büyük hususi kütüphanesini kurmuştur. 1928 yılında Suriye’de ölmüştür. Onun zamanında kütüphanelerdeki kitap sayısında büyük bir azalma (9.200'den 1.900'e) tespit edilmiştir. Ayrıca Antep arazisindeki mahsulat ve madenlerin ihracat cetvellerini hazırlatmıştır.
ONUNCU BELEDİYE BAŞKANI: ŞIH MUSTAFA EFENDİ
1910 yılında göreve başlamıştır. Tekke Şıhlarındandır. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti başkanlığı yapmıştır. 1918 sonunda Tekke Şıhı İsmail Efendi ölünce posta oturmak üzere görevden ayrılmıştır. Zamanında şehre dört adet yangın tulumbası alınmıştır.
ANTEP HARBİNDE BELEDİYENİN DURUMU
Antep Harbi sırasında belediye yönetimi tam bir keşmekeş içindedir. Sürekli değişen başkan vekilleri ve savaş şartları nedeniyle düzenli bir faaliyet yürütülememiş, genellikle işgalci Fransızlara protestolar çekilmiştir.
ON BİRİNCİ BELEDİYE BAŞKANI: MÜFTÜZADE MEHMET
1 Mart 1921’de seçilmiştir. Sadık Efendi’nin oğludur. Ancak belediye başkanlığı sadece 22 gün sürmüş, 21 Mart 1921’de sona ermiştir.
(Devamı bir sonraki sayıda) H. Uğurol BARLAS
