(Sayfa 140’tan devam)

İran’ın Amerikan piyasasında Antep fıstığı konusunda çok büyük bir emniyet kazanmış olması, istihsalini artırmaya devam etmesi ve istihsal seviyesini pek yakında Türkiye’ninkine çıkarması ihtimali kuvvetlidir. Bu sebeple müstahsillerimizin daha da ciddi bir durumla karşılaşmalarını önlemek için, ihracatımızın başta Avrupa olmak üzere Amerika dışı pazarlara sürülmesi gerekmektedir. Antep fıstığının Amerika’dan başka alıcısı yok gibidir. Yılda 10 bin ton civarında Antep fıstığı ithal eden Amerika Birleşik Devletleri, Türkiye’nin tüm ihracatının %90'ını ithal etmektedir.

C. Antep Fıstığı İhracatı

1- Fıstık Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri

a) Hukuki ve Fiilî Durumu: Fıstık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği 22/07/1940 tarihinde kurulmuştur. 1940'tan 1950 yılına kadar ortakların cüz'i mal teslimatları ile çalışmış, mahsulün değerlendirilmesi yolunda etkili olamamıştır. Birliğe bağlı merkez (Gaziantep), Arıl, İncesu, Hıyam ve Nizip kooperatifleri teşkilatları kurularak her kooperatif kendi bölgesinde müstakilen alımlar yapmışsa da sabit idare ve işletme masraflarını karşılayamadıklarından 1946 senesinde kooperatif personelinin işlerine son verilerek kooperatiflerin fiilî bünye kuruluşları kaldırılmış; mübayaların birlik merkezinde yapılması kararlaştırılmıştır.

Hâlen alımlar birlik merkezinde kooperatiflerin ad ve hesabına birlikte yapılmaktadır. 1950’den 1967 yılına kadar geçen devre içerisinde Birlik, piyasada daima nazım rol oynayarak mevcudiyetini hissettirebilmiştir. 1954-1958 yıllarında dolar üzerindeki kur farkı sebebiyle kaçakçılığa mani olmak için Bakanlar Kurulunun K.991 ve K.1058 sayılı kararları ile destekleme alımları yapılmıştır.

Ekonomik Gücü:

Birlik, 1940 senesinde kurulmasına rağmen öz kaynaktan yoksundur. 1960-1961 yıllarında Birliğin 1 milyon lira civarında öz kaynağı vardır. 1963-1964 kampanyasında İran’da mahsulün bol olması ve alıcı ülkelerin Birliğin gücünü kırmak yolunda sarf ettikleri çaba neticesi husule gelen zarar, öz kaynakları eritmiştir. Hâlen Birlik, T.C. Ziraat Bankası’nın açtığı yüksek maliyetli ortak kredisi ile çalışmaktadır. Bu kredi ise dar görüş ve istenilen elastikiyetsizlik nedeni ile müstahsil yönünden kısmen faydalı olabiliyorsa da geleceğin problemlerine cevap verebilecek nitelikte değildir.

Birlik, maliyet ve kadro itibarıyla asgari hadde çalıştığı hâlde kredilerin maliyetinin yüksek olması, otofinansman yapılmasına imkân vermemektedir. Birlik, tespit ettiği bir barem fiyatı dâhilinde ortaklarından satın aldığı fıstıkları işleyerek iç ve dış piyasalara arz eder. Türkiye’nin yıllık Antep fıstığı ihracatının ortalama 1000-1500 tonluk (%31-%46) bir kısmı Birlik kanalı ile yapılmaktadır.

Tüccarlar:

Türkiye’nin Antep fıstığı ihracatının tahminen %69-%54’ü ihracatçı tüccarlar tarafından yapılmaktadır. Fıstık ihracatı ile uğraşan firmaların mali güçleri, bu konudaki bilgi, görenek ve alışkanlıkları bir ihracatçıya lüzum olanın çok aşağısındadır. Umumiyetle mali güçleri itibarıyla en büyük evsaftaki ihracatçı, kendi imkânları ile ancak 50 ton fıstığı elinde bulundurabilir. Bundan fazlasını bulundurmaya ve ihraç edebilmeye mali güçleri müsait değildir; zira birçoğu banka kredisi ile çalışmaktadır. Bir ikisi müstesna, fiilen çalışan ihracatçıların firma olarak kuruluş tarihleri 10 seneyi geçmez. Tutucu bir görüşle öğrendikleri satış şartları dışında herhangi bir şekle tevessül etmeye bilgi ve görüşleri müsait değildir. İhracatçı, firma mümessillerinin sanki bir komisyoncusudur. Onlar mal almak istediklerinde, gelecekteki fiyatların yükseleceğini düşünmeden ellerindeki fıstığı hemen satarlar.

D. Antep Fıstığı İhracatının Denetlenmesine Dair Tüzük

2. İhraç Edilecek Antep Fıstıklarının Özellikleri ve Tasnifi: Hastalıklı, kirli, fare veya kuş yenikli taneler ile yabancı maddeler; iç fıstıklarda kavlak veya kavlatılmamış fıstıklar bulunamaz.

Tipler: Kavlak Antep fıstıkları tane iriliklerine göre, iç Antep fıstıkları kesit renklerine göre aşağıdaki tiplere ayrılarak ihraç edilirler.

Kavlak Antep Fıstıkları: Standart Fıstık (Standart Ekstra, Standart No 1, Standart No 2, Standart No 3, Standart No 4), Krible fıstık, İnce fıstık, Natürel fıstık.

İç Fıstıklar: Yeşil iç, Gül iç (Meverdi iç), Sarı iç.

Toleranslar: İhraç edilecek kavlak ve iç Antep fıstıklarında bulunabilecek çok özürlü tane oranları; standart fıstık tiplerinde toplamı %4’e kadar bir üst bir alt tipteki fıstıklardan, krible fıstıklarda en çok %5 ince, ince fıstıklarda ise en çok %3 oranında krible fıstık bulunabilir.

3. Ambalaj: İç Antep fıstıkları çift, kavlak Antep fıstıkları tek; net elli, yetmiş beş, yüzer kilogramlık çuvallar içinde ihraç edilir. Ayrıca iç ve kavlak Antep fıstıklarının, Ticaret Bakanlığınca ölçü ve özellikleri tespit edilirken tahta veya teneke sandıklar içinde ihraç edilmeleri de mümkündür. Ambalajların üzerine içlerinde bulunan fıstıkların özelliklerini gösteren resmî marka ve işaretlerin konulması mecburidir.

E. İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı'nda Antep Fıstığı

İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı'nda (plan dönemi içerisinde) çıtlak ve kavlak Antep fıstığı üretiminin 1967=100 endeksine göre %10.1 oranında bir artış göstereceği tahmin edilmiştir. Yine aynı plan dönemi içerisinde çıtlak ve kavlak Antep fıstığı yurt içi talebinin 1965 fiyatları ile 1967=100 endeksine göre %5.1 oranında, ihracatın ise %12.1 oranında artacağı tahmin edilmiştir.

Altıncı Bölüm ANTEP FISTIKÇILIĞINDA GÖRÜLEN AKSAKLIKLAR, TEKLİFLERİMİZ VE SONUÇ

(Devam Edecek)