(Bir önceki sayıdan devam)

... fıstığı için 4-5 Türk lirasıdır. Kuru kabuklu olarak kilosu 6-10 Türk lirası, kabuklu ihraç fiyatı 10–12 Türk lirası, dahili tüketim fiyatı ise 12-14 Türk lirasıdır.

Gaziantep ve Güneydoğu’nun diğer illerinde yetişen fıstığın ticareti Cumhuriyet’ten önce Ermenilerin ve Musevilerin tekelinde iken, Cumhuriyet’le tekel kısmen zayıflatılmış fakat tamamen ortadan kaldırılamamıştır. Konuyu şöylece izaha çalışalım: 1925’ten 1967 dönemine kadar geçen 42 sene zarfında, fıstık ticaretiyle uğraşan dahili firmaların malî bünyelerini teker teker incelemeye tabi tutarsak ünite kuruluşların birçoğunun iflasla sonuçlandıklarını, bir kısmının da iştigal konularını terk ettiklerini görürüz. Hali hazırda, Fıstık Birliği dahil Türkiye’de güçlü ticari kuruluş yoktur. Buna karşılık alıcı ülke ithalatçı tacirlerinin her sene yeni bir güçlenme içerisinde olduğu belirli şekilde görülmektedir. En açık misali; tonu 1000 dolarken de rahatça çalışabildikleri gibi 1650 dolara da çalışma imkanı bulmaktadırlar. Aradaki 650 dolar farktan ne müstahsil ne ihracatçı ne de ülkemiz istifade edebilmektedir. Maalesef güçsüz kuruluşlar sebebiyle fiyat teşekkülü daima tekellerinde kalmaktadır.

Antep fıstığı çıtlak, kavlak, natürel olarak 50-70 kg’lık jüt çuvallarla; iç hâlinde ise 25 kilogramlık tahta sandıklarla ihraç edilmektedir. Türkiye’den tuzlanmış, kavrulmuş fıstık ihraç edilememektedir. İhracat, Amerikan doları karşılığında FOB satışla yapılmaktadır. Antep fıstığı ithalatı, Birleşik Amerika’da büyük bir kısmı itibarıyla mahdut birkaç firma elindedir.

Netice itibarıyla sayısı pek mahdut olan bu birkaç kişi, İran fıstık istihsalinin Amerikan piyasasında yer bulmasında alıcılar yönünden süratli ve emin bir kaynak olarak söz edilmektedir. Bu itibarla, Amerikan alıcıları; doğrudan doğruya pazarlık edebilecekleri ve niza hâlinde de kolaylıkla müzakere edip bir karara bağlayabilecekleri bu satıcılarla iş görmeyi, memleketimiz tüccarları ile iş görmeye tercih etmektedirler. Kısaca Amerikalı tüccar; emin muhatap, süratli iş ile kesin karar mercii aramakta ve acil karar istemektedir.

İran fıstıkları bizimkilere nispetle daha iri ve gösterişlidir. Bu vasıf, Amerikan piyasasındaki nihai tüketiciyi cezbettiğinden, İran fıstıkları lehine takriben 200–250 dolar arasında bir prim yapmaktadır. İran fıstıklarının üstün vasıflarına mukabil; tabii olarak kavlak, çıtlak oluşundan ötürü bizim fıstıklarımıza nispetle daha az mukavim olup çabuk güvelenmeye ve çürümeye müsaittir. Bu sebeple İran fıstıkları, senesi içinde ihraç edilme zaruretini ortaya koymaktadır. Bu durum İran ihracatçılarını; bütün mahsulü mevsim başında piyasanın Türk fıstıkları için ödeyeceği bir fiyata, kendi fıstıklarının üstün vasıfları için alıcıların kabul ve razı oldukları bir prim ilave ederek zaman kaybetmeden satışa zorlamaktadır.

Gerek lüzumsuz döviz kayıplarına gerekse fıstıklarımızın tabii nefasetini bozmaya meydan vermemek için mallarımızın sevkten önce çok iyi kurutulmasına dikkat ve itina göstermek gereklidir. Hiç olmazsa İran fıstıklarına olan itimat kadar bir emniyet sağlamak zorunludur. 1961-1962’de ilk defa Antep fıstığı ithal eden firmanın BERA Ticaret Ataşeliği vasıtasıyla edindiği bilgiye göre fıstıklarımızın fiyat ve kalitesi memnuniyet verici olmuştur. Ancak fıstıklarımızın içinde bazı yabancı maddelere rastlanması, yeniden elden geçirmeyi icap ettirmektedir. Bu durum, el emeği pahalı olan bu memlekette, Sicilya fıstıklarının tercih edilmesine yol açabilecek bir durum yaratmıştır.

Diğer taraftan; Türk fıstıklarının lezzeti, İran’ınkilerin çok üstündedir. Bu bakımdan piyasa; gösterişi tercih edenler ile lezzeti tercih edenler diye ikiye ayrılmış durumdadır. Bu durumdan istifade etmek mümkün iken; özel firmaların Amerikan ithalatçılarına gönderdikleri muhtelif partilerde malın rutubetli ve küflü olması gibi itimat sarsıcı hareketler, Türk fıstıklarına karşı talebi azaltmakta ve alıcıları yeni siparişten alıkoymaktadır. İran fıstıklarının kavrulmalarında %5 nispetinde bir eksilme olduğu hâlde, memleketimiz fıstıklarının kavrulmasında bu nispet %6’dan %10’a kadar yükselmektedir. Dikkate değer diğer bir husus da içi boş, büyük ve buruşuk fıstıkların büyük nispetle normal fıstıklara karışmış olmasıdır.