Yurdumuzun su potansiyeli ve münbit araziye sahip olma bakımından en şanslı bir köşesini teşkil eden Maraş ve civarında Devlet Su İşlerinin çalışmaları hakkında bu yazımızda özet olarak bilgi verilecektir.

Devlet Su İşleri Maraş’ta ilk olarak 1949 yılında Gâvur Gölü Bataklığı’nın kurutulması icraatıyla işe başlamıştır. O tarihte Eloğlu’nda kurulan ve Adana’daki DSİ VI. Bölge Müdürlüğüne bağlı bulunan Kısım Mühendisliği tarafından 72.000 dönümlük bir sahayı kaplayan Gâvur Gölü Bataklığı’nın kurutulması işine başlanmıştır. 1953 yılında Köprüağzı İstasyonu’nun güneydoğusundaki 23.000 dönümlük Mizmilli Bataklığı’nın kurutulması işi de aynı Kısım Mühendisliği’nin iş hacmi arttığından; Gaziantep ve Maraş bölgesini içine alan geniş bir sahada çalışmalara geçilmesi zarureti dolayısıyla 1958 yılında Maraş’ta Adana VI. Bölge Müdürlüğüne bağlı 64. Şube Başmühendisliği kurulmuştur. Şubemizin çalışma alanı; Maraş bölgesinde 14.610 ve Gaziantep’te 7.572 km² olmak üzere ceman 22.182 km² yüz ölçümündedir.

Çalışmalarımız genel olarak: I- Yatırım programına dâhil işler, II- Gelecek yıllarda yapılacak projelere ait dokümanların hazırlanmasına ait çalışmalar olmak üzere iki bölümde toplanabilir.

Burada yalnız Maraş bölgesi dâhilindeki faaliyetlerimizden özet olarak bahsedilecektir.

I- Yatırım Programı ile İlgili Çalışmalar:

A. Bataklık Kurutulması İşleri:

1- Gâvur Gölü Bataklığı: Maraş-Türkoğlu kazasının güneyinde, Maraş-Adana kara yolunun doğusunda 72.000 dekarlık bir sahayı kaplar. 1949 yılında kurutulmasına başlanan bu bataklığın 1960 yılına kadar 52.000 dekarlık kısmı kurutulmuş ve ziraate elverişli hâle getirilmiştir. Geriye kalan 20.000 dekarlık kısmı kurak yıllarda ekilebilmektedir. 1960 yılından sonra drenaj tesislerinin bakım ve idamesine devam edilmektedir. Bugüne kadar kurutma ve idame masrafları için 10.000.000 TL sarf edilmiştir. Kurutulan arazinin 20.000 dekarı Tarım Bakanlığı İnekhane Müdürlüğüne ve geri kalan 32.000 dekarı da Türkoğlu ve civar köylerde iskân edilen topraksız vatandaşlara 7-30 dekarlık parseller hâlinde, dekarı 40-50 liradan 20 sene vade ile ödenmek üzere Toprak Tevzi Komisyonunca dağıtılmıştır.

Bataklığın kurutulması ile civar köy ve kasaba halkı sıtma ve sivrisinek zararlarından kurtarılmış; arazide şeker pancarı, pamuk, çeltik ve tahıl ziraatı yapılmak suretiyle yıllık millî gelir artışı 15.000.000 TL’yi bulmuştur. Kurutma ve idame için harcanan para, bir yıllık gelir artışı ile geri alınmıştır. Kurutulan sahada hasat mevsimini müteakip bazı çiftçilerin ihmalkârlığı ile toprak yangınları olmakta, bataklık gazlarının da bu yangınları kolaylaştırdığı görülmektedir. Müteakip yıllarda bu sahalar yine sürülüp ekilmektedir. Gelecek yıllarda Gâvur Gölü kurutulması revize edilerek drenajı tamamen ikmal edilecek ve Kartalkaya Barajı’ndan sulanacaktır.

2- Mizmilli Bataklığı: Köprüağzı İstasyonu’nun 5 km güneydoğusunda 23.000 dekarlık bir sahayı kaplayan Mizmilli Bataklığı; Bağlama, Mizmilli ve Taşbiçme kaynaklarından gelen sular ile yan derelerin taşkın sularının tahliye imkânı bulunmayıp birikmelerinden meydana gelmekte idi. Bataklığın kurutulma işine 1953 yılında başlanmış, 21.000 dekarlık arazi 1956 yılında tamamen kurutularak topraksız köylü vatandaşlara Gâvur Gölü Bataklığı’nda olduğu gibi parsellenerek tevzi edilmiştir. 1956 yılından sonra drenaj tesislerinin bakım ve idamesine devam edilmektedir. Bugüne kadar harcanan para 2.000.000 TL olup kurutulan arazinin bugünkü değeri asgari 10.000.000 TL’dir. Gayet münbit olan bu arazide pamuk, şeker pancarı, tahıl, keten ve sebze yetiştirilmektedir. Bu ürünlerden elde edilen millî gelir artışı yılda 8 milyon TL civarındadır. İnşasına başlanmış olan Kartalkaya Barajı’ndan yakın bir gelecekte sulanacak ve gelir artışı daha da artacaktır.

B. Taşkın Koruma Tesisleri:

1- Pazarcık-Narlı Koruma Seddesi: Maraş’ın Pazarcık kazasına bağlı Narlı nahiyesinin kuzeyinden geçen Aksu Nehri’nin Aksu istikametinde doğudan batıya doğru sol sahilinde; 1957 yılında ihale suretiyle Narlı nahiyesini ve demir yolunu koruma maksadıyla 4.760 metre uzunluğunda bir sedde yapılmıştır. Seddenin bakım ve idamesine devam edilmektedir.

2- Amikli (Kumçatı) Köyü Koruma Seddesi: Köprüağzı Tren İstasyonu’nun 4 km kuzeyinde, Aksu Nehri sol sahilinde kurulmuş olan Amikli köyünün; 1954 yılında vukua gelen şiddetli bir feyezan neticesi Aksu kıyı erozyonu dolayısıyla 10 evi feyezanla tamamen kaybolmuş ve bir kısım evler de oturulmaz hâle gelmiştir. Köyün Aksu taşkınlarından korunması için 600 m doğusunda 500 m³/sn feyezan debisini geçebilecek bir yatak açılmış ve sol sahilde 1.650 m uzunluğunda bir sedde inşa edilmiştir. 1963 ve 1964 yıllarında inşa edilen bu seddenin bakım ve onarımına devam edilmektedir.

3- Aksu Köprüsü Mansabı Derivasyon Seddesi: Maraş-Türkoğlu kara yolunun Aksu çayı üzerinde, Maraş’a 8 km mesafede bulunan Aksu Köprüsü’nun 400 m mansabında çayın yatak değiştirerek sağ sahilde devamlı surette kıyı erozyonu yapması ve yolu tehlikeli surette oyması üzerine sağ sahilde 380 m boyunca taş anroşmanla tahkim edilmiş bir sedde yapılmıştır. 1964 yılında yapılan bu seddenin de bakımına devam edilmektedir.

C. Köy İçme Suları:

Köylere içme suyu isalesi ve tesislerin inşası işi 1959 yılından, bu görevlerin Köy İşleri Bakanlığına devrolduğu 1964 yılına kadar şubemizce yürütülmüştür. Maraş ili hudutları içinde projeleri tekemmül ederek inşasına başlanan ve biten köyler şunlardır:

Türkoğlu kazası pompajlı içme suyu tesisleri, Pazarcık Çakallı Abbaslar köyü, Maraş-Merkez Kafarlı köyü ve Afşin-Hunu köyü (terfili) içme suyu tesisleri işleri bitmiştir. Bundan gayrı 50 adet köyün istikşafi etütleri ve 20 köyün projesi tanzim edilmiş ve programa alınması için teklif edilmiştir.

D. Barajlar:

Genel olarak Ceyhan Havzası içinde etüt edilen 13 barajdan Orta ve Yukarı Ceyhan Havzası’nda bulunan 8 baraj ile 4 adet nehir kademe santralı Maraş bölgesi içindedir. Sulama, taşkından koruma ve enerji üretimi faydalarını sağlayacak bu barajlardan Aksu çayı üzerindeki Kartalkaya Barajı’nın inşasına 1964 yılında başlanmıştır.

Kartalkaya Barajı: Ceyhan Irmağı’nın kolu olan Aksu çayı üzerinde, Maraş’a bağlı Pazarcık ilçesinin 5 km güneybatısında, Kartalkaya adı verilen dar kalker boğazın membaındadır. 1.130 km² drenaj alanına sahip bu baraj; 400 m uzunluk, 62 m yükseklikte toprak ve anroşman dolgu tipindedir. Bu baraj Orta Ceyhan Projesi’nin bir ünitesi olup Narlı-Türkoğlu ovalarının ve kısmen Maraş Ovası’nın sulanmasını ve Aksu vadisindeki münbit arazinin taşkından korunmasını ve kontrolünü sağlayacaktır. Barajda kret kotu 730 olup 727 yüksek su seviyesinde iken 352 milyon metreküp su biriktirecektir. Baraj gölü alanı 159.000 dekarlık bir sahayı kaplayacaktır ki bu alan, barajdan membaına doğru 12 km uzunlukta bir göl teşkil edecektir. Göl sahasında kalan arazinin istimlaki; demir yolu, kara yolu ve petrol hattının varyantları dâhil olmak üzere barajın yatırım tutarı 109 milyon TL’dir.

Barajın gövde derivasyon tüneli, dolu savak, site binaları ve servis yolları dâhil 56 milyon lira olup 23.08.1964’te TOR İnşaat Limited Şirketi’ne ihale edilmiştir. Mukaveleye göre 15.10.1968’de ikmal edilecektir. Baraj inşaatında 2 milyon m³ dolgu malzemesi, 20 bin m³ beton ve betonarme betonu kullanılacaktır. Aksu çayının derivasyonu için 5 m çapında ve 383 metre tulündeki tünelin çalışması bitmiş ve memba batardosuna başlanmıştır. Kartalkaya Barajı’nın inşası ile 390 bin dekarlık arazinin sulanması sağlanacak ve 50.000 dekarlık sahanın Aksu taşkınından korunması kontrol altına alınacaktır. Bu barajın enerji üretimi gayesi yoktur.

II- Gelecek Yıllarda Yapılacak Projelere Ait Dokümanların Hazırlanmasına Ait Çalışmalar:

Yukarı ve Orta Ceyhan havzalarının bulunduğu Maraş bölgesinde sulama, taşkından korunma ve enerji üretimi istikşafi etütlerinin mühim bir kısmı yapılmış olup proje ve yatırım safhasına geçilmek üzere çalışılmaktadır. Bu gaye ile her biri ayrı bir ihtisas bölümü olan jeolojik, tektonik ve sismik, nüfus kesafeti ve ekonomi, meteoroloji, su taşkınları ve erozyonları ile arazi tasnifi, drenaj ve sulanmasına ait muhtelif temel ve araştırma sondajları konularında çalışmalar yapılmış ve yapılmakta olup ayrıca bu mevzularda havzanın haritaları tekemmül etmektedir.

Yukarı Ceyhan Havzası’nda 28 bin hektarlık Elbistan, 68 bin hektarlık Afşin, 8.200 hektarlık Göksun ovalarının mühim bir kısmı Şerefli, Karakuz ve Adatepe barajlarının inşasıyla sulanabilecektir. Keza Orta Ceyhan Havzası’nda bulunan 21 bin hektarlık Maraş, 39 bin hektarlık Gâvur, 28.200 hektarlık Narlı-Mizmilli ve 7.700 hektarlık İnekli ovalarının önemli kısımları Menzelet, Kartalkaya ve Çataltepe barajlarının inşasiyle sulanabilecektir. Bu ovaların sulanmasından yıllık gelir artışı asgari 175 milyon TL tahmin edilmiştir. Yapılacak baraj ve kademe santralleri ile sulamadan gayri yıllık 120 milyon TL enerji üretiminden ve 5 milyon lira taşkından koruma faydası tahmin edilmiştir. Bu baraj ve santraller hakkında kısa bilgi aşağıda gösterilmiştir:

1. Şerefli Barajı: Elbistan ilçe merkezinin takriben 26 km kuzeydoğusunda; Ceyhan Nehri’nin ana kollarından olan Söğütlü Deresi üzerinde Şerefli suyunun karıştığı mevkide yapılacak olan bu baraj, anroşman dolgu tipinde 60 m yüksekliğinde olup Elbistan Ovası’nın 65.460 dekarlık kısmını sulayacaktır. 165 milyon m³ su toplayacak olan bu barajın enerji üretimi gayesi yoktur.

2. Karakuz Barajı: Hurman çayı üzerinde, Sarız ilçe merkezinin takriben 35 km kuzeydoğusunda ve Afşin ilçesinin 36 km kuzeyindedir. Anroşman dolgu tipinde 70...

(Devamı var)