(Bir önceki sayıdan devam, sayfa 188’den)
1- Kırmızı namusiye: Rengi tamamıyla kırmızıdır. 2- Kara namusiye: Rengi tamamıyla karadır. 3- Gök namusiye: Rengi tamamıyla gridir. 4- Sarı namusiye: Rengi sarıdır. 5- Alaca namusiye: Rengi muhtelif renklerin karışığıdır.
Bağdadîler: Diğer kuşlara nispetle gagaları iri, boyunları uzundur. Vücutça da iridir. Yuvasına en sadık bir kuş olduğundan posta işlerinde kullanılır. İlk defa Bağdat’tan getirildiğinden bu adı almıştır. Renklerine göre isimlendirilir: 1- Kara bağdadî: Tamamıyla kara renktedir. 2- Gök bağdadî: Tamamıyla gri renktedir. 3- Beyaz bağdadî: Tamamıyla ak renktedir. 4- Alaca bağdadî: Bu cinste kara ve beyaz renkler karışık, nokta noktadır.
Tikçiler: Bu kuşlara "Burma" da derler. Ufak tefektir. Döneklere benzer. Burnu kısa ve ufak, kafası yuvarlaktır. Halep’te çok bulunur. Altı cinsi vardır: 1- Kara tikçi: Tamamıyla kara renktedir. 2- Beyaz tikçi: Tamamıyla ak renktedir. 3- Göv tikçi: Tamamıyla gri renktedir. 4- Kırmızı tikçi: Tamamıyla kırmızı renktedir. 5- Sarı tikçi: Tamamıyla sarı renktedir. 6- Alaca tikçi: Karışım renktedir.
Karalar: İsmini renginden alır. Üç cinsi vardır: 1- Amber kara: Kara renklidir. İki taraf kanadı üzerinde kırmızı renkte ikişer çizgi vardır. 2- Perçemli kara: Kara renklidir. Tepesinde perçem vardır. 3- Salt kara: Tamamıyla kara renktir. Hiçbir hususiyeti olmadığından değersiz kuşlardan sayılır.
Nakışlılar: Kanatlarının ucunda beyaz noktalar bulunuşu genel vasıflarını teşkil eder. 1- Nakışlı kırmızı: Kırmızı renktedir. Kanatlarının ucu beyaz noktalıdır. 2- Nakışlı kara: Siyah renktedir. Kanatlarının ucunda beyaz noktalar vardır. 3- Göv nakışlı: Gri renktedir. Kanatlarının ucunda beyaz noktalar vardır. 4- Sarı nakışlı: Sarı renktedir. Kanatlarının ucunda beyaz noktalar vardır.
Yapışkanlar: Takla atan güvercinlerdir. Ayaklarının boy tüylü olması fârik vasıflarını teşkil eder. 1- Yapışkan kara: Siyah renklidir. 2- Beyaz kara: Beyaz renklidir. 3- Yapışkan gök: Gri renklidir. 4- Yapışkan kırmızı: Kırmızı renklidir.
Kırk Kuyruklar: Diğer kuşların kuyruklarındaki yelekler on üç-on altı olduğu hâlde bunların kuyruklarında tam kırk yelek vardır. Taklacı kuşlardandır. 1- Kırmızı kırk kuyruk: Tamamıyla kırmızı renktedir. 2- Beyaz kırk kuyruk: Tamamıyla ak renktedir. 3- Siyah kırk kuyruk: Tamamıyla kara renktedir. 4- Sarı kırk kuyruk: Sarı renktedir. 5- Alaca kırk kuyruk: Karışık renklidir.
Bulutlar: 1- Beyaz bulutu: Asıl rengi beyazdır. Kafası ve boynunda iki gri çizgi vardır. 2- Gök bulutu: Tamamıyla gri renktedir. Kanatlarında ikişer tane kalın kara çizgiler bulunmaktadır. Göğsünde "ayne" denilen sarı renkte bir dikdörtgen vardır. 3- Safi bulutu: Kuyruğunun ucu açık gri, boynu limon sarısı, diğer tarafları beyazdır. 4- Şarabî bulutu: Asıl rengi beyazdır. Gagası siyah, kanatlarında ikişer limon sarısı kalın çizgi vardır.
Müverdiler: 1- Kırmızı müverdi: Alt gagasının ucundan göğsüne kadar kalın kırmızı bir çizgi vardır. Kalan tarafı aktır. Yalnız her iki kanadın üzerinde de ikişer kalın çizgi bulunmaktadır. 2- Sarı müverdi: Diğerinden farkı, çizgilerin kırmızı yerine sarı olmasıdır.
Baştanlar: Ayırıcı vasfı; kepezli ve başının siyah olmasıdır. 1- Baştan kara: Asıl rengi karadır. Boynunu ak bir halka çevirmiştir. Başında kepez vardır ve başı siyahtır. 2- Baştan kırmızı: Asıl rengi kırmızıdır. Boynunda beyaz bir halka vardır. Kafası kara ve kepezlidir.
Şimdiye kadar hep bir grupta toplananları anlatmıştım. Bir kısım güvercinler de vardır ki tektirler:
Müsevet: Kara renklidir. Alnı akıtmalıdır. Kanatlarının yeleklerinden 9 tanesi aktır. Sekiz-on yeleği beyaz olanlar varsa da makbulü dokuzlu olandır. İri ve gösterişli bir kuştur. Şâmîlere benzer; ancak Şâmîler gridir. Halep’te kırmızı renkli müsevetlerin de bulunduğu söylenir.
Tepekaval: Kırmızı renklidir, ayakları tüylüdür. Kafasında kepez, alnında perçemi vardır. Fazla uçmazlar.
Akkuyruk: Göğsünde beyaz bir dikdörtgen vardır. Kuyruğu aktır. Geri kalan yeri gridir. Her kanadında iki kırmızı çizgi bulunmaktadır. Kuyruğu köşelidir.
İstanbulî: Gözlerinin etrafı karadır, öbür tarafları aktır.
Bütün bu kuşların içinde en kıymetlileri sıra ile Şâmî, Müsevet, Bağdadî, Beyaz Bulutu, Müverdi ve Nakışlı karadır. Alacalar makbul değildir. Yazımızda geçen renkler ve tabirler hakkında bilgi vermeyi lüzumlu buluyorum:
Yukarıdaki satırların mütalaasından anlaşılacağı üzere kuşlarımızın renkleri beyaz, kara, kırmızı ve g
Kepez; hayvancıkların başlarının arkasındaki yelpaze gibi tüylere, yelek; üzerinde ince tüyler bulunan kudrî ve çıpla
Bu yazının hazırlanmasında Gaziantep kuşçuluğunun hâlen piri ve esnaf şeyhi olan Keçehane’de kahveci Muhtar Zorbaş’tan istifade edilmiştir. Kuşların yetmişten fazla cinsi bulunduğuna göre bundan bazı eksikler, hatalar olması çok mümkündür. Bu sebeple eksik ve hatalarımızı yazacakları mektuplarla düzeltecek okuyucularımızın ikazlarını memnuniyetle neşretmeye hazırız.
Not: Bu yazının tertibinden sonra Gaziantep’teki kuşçuluğa dair İstanbul Eminönü Halkevi tarafından neşredilen Halk Bilgisi Haberleri dergisinin 1940 Eylül ve 107 sayılı nüshasında Hurşit Alpaslan imzalı ve "Gaziantep’te Halk Sanatları" başlıklı bir yazıya rastlanmıştır. Bunda kuşçuluğumuzdan kısaca bahsedilmektedir. Yazıda enteresan bulduğumuz şu satırları aynen alıyorum:
"Gaziantep Savaşı’nda posta olarak kullanılan güvercin Gök Gronfilli ve Gaziantepli Topçu Ayı Mahmut’a ait olan kuşlardı." — Cambaz Bekir, Kuşçu Hurşit.
Cemil Cahit GÜZELBEY
