Yakacaklar, üç grup altında incelenebilir:
1) Katı yakacaklar: a) Doğal olanlar: Maden kömürü, odun, turb, linyit, antrasit vb. b) Yapay olanlar: Odun kömürü, briket, sömükok, tezek vb.
2) Sıvı yakacaklar: a) Doğal olanlar: Petrol ve ürünleri. b) Yapay olanlar: Kraking ürünleri, hidrojenleme ürünleri ve kataliz ürünleridir.
3) Gaz yakacaklar: a) Doğal olanlar: Yer gazları. b) Yapay olanlar: Hava gazı, su gazı, karışık gaz ve jeneratör gazıdır.
Bu yakacaklardan Kilis’te kullanılanları şunlardır:
Katı yakacaklardan odun, odun kömürü ve maden kömürü.
Sıvı yakacaklardan petrolün ürünlerinden gaz yağı, benzin, mazotla ispirtodur. Gaz yakacaklar ise hiç kullanılmaz.
Kilis’in yakacak sağlanmasını iki bölümde inceleyebiliriz: A) Köylerin yakacağı ve sağlanması. B) Şehrin yakacağı ve sağlanması.
A) Köylerin yakacağı ve sağlanması: Köylerde oturan halk yakacak gereksemesini bulunduğu çevreden sağlar. Köylerin yakacak sağlanmasını üç bölümde inceleyebiliriz: a) Elbeyli’nin yakacak ve sağlanması b) Polateli’nin yakacak ve sağlanması c) Musabeyli’nin yakacak ve sağlanması
a) Elbeyli’nin yakacak ve sağlanması: Elbeyli merkezi etrafında toplanan köyler, Kilis’in doğu tarafını kapsarlar. Bu bölüm şehrin orman bakımından en fakir yeridir. Elbeyli yüzey şekilleri bakımından gayet sade olan Tilbeşer Ovası’nın bir kısmıdır. Bir iki tepe hariç, dağlar tamamen yok gibidir. Bu tepelerdeki maki toplulukları da en küçük fidanına kadar ortadan kaldırılmıştır. Bu bölümde yaşayan halk yakacağını şunlardan sağlar:
Bağlardan: Bağ tiyeklerinin her yıl budanmasından meydana gelen kütüklerden sağlanır.
Zeytinlerden: Zeytin ağaçlarının budanmasından elde edilen pir ve odunla, onların sökülmesiyle elde edilen kütüklerden sağlanır. Fakat bu bölümde zeytinlikler azdır.
Pamuk çöpünden: Pamuk çöpleri çekilerek toplanır, kurutulur. Bu bölümde sulama yetersizliği yüzünden pamuk fazla ekilmemektedir.
Hayvanlardan: Bölümün yakacağının temelini hayvan dışkısı meydana getirir. İnek dışkısı ince samanla muamele edilerek yumaklar hâline getirilir; kurutulur. Böylece çok iyi bir yakacak olan tezek elde edilir.
b) Polateli’nin yakacak ve sağlanması: Polateli merkezi etrafında toplanan köyler, şehrin kuzey tarafını kaplarlar. Burası da Tilbeşer Ovası'nın devamıdır. Engebelik biraz fazladır. Dağlarda ormanlar bulunmamakla beraber maki topluluklarının bir kısmı hâlâ vardır. Bu yöredeki halk yakacak gereksemesini bağ, zeytin ve hayvandan sağlar.
c) Musabeyli’nin yakacağı ve sağlanması: Kilis’in kuzeybatısında bulunan Musabeyli yöresi orman yönünden ilçenin en zengin yeridir. Burası 1954 yılına dek Kilis’in odun ve kömür gereksemesinin büyük bir kısmını vermekteydi. Bölümde yaşayan halk yakacağını bağlardan, hayvanlardan, zeytinlerden ve ormanlardan sağlar. Odun kömürü ve odun yörenin gereksemesini sağladığı gibi bol miktarda Hassa ve Kilis’e gönderilir.
1961 yazında Yeni Kent’te bir köylüyle konuşuyordum: — Köyünüz çok güzel, suyu bol ormanı çok. — Evet öyle... — Kışın yakacağınızı karşı çalılıktan mı sağlarsınız? — Bire kardeşim çalı yakılır mı? Bu çamlar durduğu yerde. — Ormanın bekçisi yok mu? Nasıl izin veriyor? — Var... Avucunu biraz yağlarsın olur biter. İstersen bütün ağaçları kes, ses çıkarmaz. — Yabanın ağacının ne faydası var? Bu ormanın yeri çok verimli tarla olur.
B) Şehrin yakacağı ve temini: Kilis’in yakacağı iki yerden sağlanır: 1 – Şehrin sınırları dışından: Katı (odun, odun kömürü, maden kömürü) ve sıvı yakacaklar (gaz yağı, benzin, mazot, ispirto). Odun ve kömür Osmaniye, İslahiye ve Mersin'den; maden kömürü Zonguldak'tan; akaryakıt ise İskenderun Limanı üzerinden gelir. 2 – Şehrin sınırları içerisinden: a) Zeytinlerden: Yılda 15.000 ton civarı odun ve "pir" adı verilen dal/yaprak yakacağı elde edilir. Ayrıca mahserelerde sıkılan zeytin prinalarından "bürün" adı verilen briket yakacak elde edilirdi. b) Bağlardan: Bağ kütüğü ve "çırpı" denilen budama dalları ile pekmez yapımından kalan "tort" yakacak olarak kullanılır. c) Diğer: Orman/maki kalıntıları ve pamuk çöpleri.
Kilis yakacağının düzenli sağlanabilmesi için; köylü eğitilmeli, ormanlar düzenli işletilmeli, ağaçlandırma yapılmalı ve yakacak maddeleri tutumla sarf edilmelidir.
20.2.1962 (Kent)
