Gaziantep Folklor Ekibi İstanbul’da Büyük Başarı Kazandı

Milletlerarası Sosyal Güvenlik Teşkilatının bu yıl İstanbul’da yapılan 14. Genel Kurul toplantısı münasebetiyle tertiplenen folklor gecesine ekibimiz de davet edilmiş; Halk Oyunları ve Halk Türküleri Derneğinin folklor ekibi de geceye iştirak etmiştir. Ekip, yetmiş küsur devletin katıldığı bu toplantıda bulunan binden fazla yabancı mümessilin ve binlerce İstanbullunun takdir ve hayranlığını kazanmış, dakikalarca alkışlanmıştır. Ekip, Gaziantep’ye döndüğünde de başarılarından dolayı Valimiz Osman Meriç tarafından kabul ve tebrik edilmiştir.

Halkevlerinin faaliyette bulunduğu yıllarda Gaziantep’te folklor araştırmalarına ehemmiyet verilmişti. Gaziantep’te derlenen folklor yazıları, o zamanki mahallî gazetelerde sık sık yayınlanmış; iki üç folklor kitabı ve Gaziantep Halkevi organı olan Başpınar dergisinde folklor yazıları geniş yer kaplamıştı. Halkevleri kapatıldıktan sonra 1957 yılına kadar Gaziantep’te folklorla ilgili bir eser yayınlanmadığı gibi, mahallî gazetelerde de folklorla ilgili yazılara pek az rastlanmıştır.

1957 yılında Gaziantep’te Yüksek Tahsil Okutma ve Kültür Derneğine bağlı olarak bir Kültür Şubesi kuruldu. Kültür Şubesinin başkanlığına genç avukatlardan Hulûsi Yetkin getirilmişti. Genç avukat büyük gayret sarf ederek Kültür Şubesini teşkilatlandırdı. Kültür Şubesi folklor çalışmalarına da büyük önem verdi. Folklorla ilgili bir komite kuruldu. Bu komitenin üyeleri; eski folklorculardan emekli öğretmen Şakir Sabri Yener, eskiden beri folklor derlemeleriyle uğraşan avukat Cemil Cahit Güzelbey ve avukat Hulûsi Yetkin’den ibaretti. Komite bir program hazırladı. İlk safhada, 1957 yılına kadar dağınık şekilde bulunan folklor bilgileri bir düzene sokularak 1958-1959 yıllarında yayınlandı. İki yılda yayınlanan dokuz kitap şunlardır:

1. Gaziantep köylerinde öğretmenlik yapan Ömer Özbaş tarafından yirmi yılda derlenen; Barak Türkmenlerinin nereden geldikleri, iskânları, iskân türküleri ve âdetleri ile halk şairlerinden bahseden 124 sahifelik eser: "Gaziantep Dolaylarında Türkmenler ve Baraklar".

2. Yıllarca köy öğretmenliği yapan Cemil Güçyetmez tarafından derlenen maniler: "Gaziantep’te Derlenen Türküler ve Maniler" isimli 80 sayfalık bir kitap halinde yayınlanmıştır.

3. Köy öğretmenlerinden Mehmet Solmaz’ın hazırladığı folklor yazıları da "Keşiş Dağı Arpalık" isimli kitapta neşredilmiştir.

4. Şakir Sabri Yener’in yıllar süren çalışmalarıyla derlediği; Gaziantep camileri, mescitleri, medreseleri, türbeleri, mezarları, tekke ve çeşmeleri, kitabeleri ve bu kitabelerle ilgili folklor bilgileri, 88 sayfalık "Gaziantep Kitabeleri" isimli kitapta yayınlanmıştır.

5. Gaziantep ile ilgili destanların bir kısmı "Kurtuluş Destanı" isimli broşürde 1959 yılında Hulûsi Yetkin tarafından toplanmış ve bu broşürün ikinci baskısı 1960 yılında yapılmıştır.

6. Cemil Cahit Güzelbey’in otuz yılda derlediği yazılardan; Gaziantep’in adı, eski eser ve abideleri, folklor dansları, halk mûsikîsi, bağ, üzüm ve mamulleri hakkında folklor bilgileri, miyan şerbeti, fallar, sahra âlemleri, nazar ve söyleme ile halk oyunları isimli folklor yazıları 88 sayfalık "Gaziantep Folklorundan Notlar Cilt: 1" isimli bir kitap halinde yayınlanmıştır.

7. Ömer Asım Aksoy, Ali Turgut Ergin ve Şakir Sabri Yener tarafından hazırlanan, on dokuzuncu yüzyıl Gaziantep’inin folklorundan önemli bilgiler taşıyan 292 sayfalık "Hasip Dürri: Hayatı ve Eserleri" isimli eser de neşredilmiştir.

8. Gaziantep’in İslamlar tarafından fethine dair dört asır önce yazılmış ve içinde kıymetli folklor bilgileri bulunan manzum tarihî efsane, izahlarıyla birlikte "Gaziantep’in Hazreti Ömer Tarafından Fethi" isimli broşürde yayınlanmıştır.

9. Gaziantepli on folklorcunun derlediği; Gaziantep’in eski meskenleri, ev idaresi, ev işleri, hamam, yiyecek âdetleri, kış zahireleri, bayram yemekleri, köfteler, kıyafetler, evlenme âdetleri, selamlaşma ve Nevruz’a ait inanlar başlıklı yazılar Hulûsi Yetkin tarafından "Gaziantep Halk Bilgisi Derlemeleri Cilt: 1 - Gaziantep Âdetleri" isimli 80 sayfalık bir kitapta toplanmış ve yayınlanmıştır.

Bu dokuz eserden 3. ve 8. fıkrada yazılı olanlar hariç, diğer yedi eseri Maarif Vekâleti Yayımlar Müdürlüğü satın almış ve 140 kütüphaneye dağıtmıştır.

Kültür Şubesi Folklor Komitesi, bir yandan folklor kitaplarının arka arkaya yayınlanmasını sağlarken diğer yandan elde ettiği kısa folklor yazılarını da Gaziantep Kültür Dergisi’nde yayınlanmasını temin etmiştir. Gaziantep Kültür Dergisi, 1957 Kasım ayından beri her ay Gaziantep’te yayınlanmaktadır. Gaziantep bölgesiyle ilgili bilgi ve fikir yazıları Kültür Dergisi’nde yer almaktadır. Dergi, 1961 yılı Ocak ayında dördüncü cildine başlamıştır. Dergiye Türkiye’de mevcut kütüphanelerden 150 tanesi abone olmaktadır. Her ay 24 büyük sayfa, renkli ve fotoğraflı olarak Gaziantep’te yayınlanan Kültür Dergisi’nin yarısını folklor derlemeleri kaplamaktadır.

Kültür Şubesi Folklor Komitesi, 1959 ilâ 1960 yıllarında yeni folklor derlemelerine büyük önem vermiştir. Gaziantep âdetleri, Gaziantep yemekleri, Gaziantep halk masalları, Gaziantep oyuncak ve oyunları konusunda kılavuzlar hazırlamış ve bu kılavuzlardan binlerce bastırmıştır. Gaziantep ortaöğretim okulları edebiyat öğretmenleriyle iş birliği yapan komite, Maarif Müdürlüğünün müsaadesiyle öğrencilere ev ödevleri vermiştir. 1960 yılında 3.000 ev ödevi öğrenciler tarafından hazırlanmış ve ödevler hâlen dernek yayın kolu tarafından tasnif edilmektedir. Bu tasnif neticesinde ilk yayınlanacak eserler: "Gaziantep Yemekleri" ve "Gaziantep Halk Masalları" ismini taşıyacaktır.

Folklor Komitesi, Kültür Şubesinin döner sermayesinden istifade ederek yayınlarda bulunmaktadır. Gaziantep Yüksek Tahsil Okutma ve Kültür Derneğinin yardım şubesinin de ayrı bir döner sermayesi vardır. Yardım şubesi, Gaziantep yüksek tahsil gençliğine borç para verir. Derneğin sermayesini her yıl Özel İdare ve Gaziantep Belediyesi bütçelerine ayırdığı yardım tahsisatlarıyla beslemektedir.

Gaziantep’te 1959 yılında folklor dansları ile uğraşan bir dernek kurulmuştur. "Gaziantep Halk Oyunları ve Halk Türküleri Derneği" ismini taşıyan dernek; mahallî halk oyunlarını ve kıyafetleri tespit etmekte, Türkiye içinde ve dışında folklor dansları gösterilerinde bulunmaktadır. Bu derneğin ekipleri, birçok folklor müsabakasında iyi dereceler almıştır.

Gaziantep Bölge Çalışma Müdürü ve Felsefe Öğretmeni Erdal Emiroğlu

Not: Bu yazı, İstanbul’da yayınlanan Türk Folklor Araştırmaları Dergisi’nden iktibas edilmiştir.