1950 yılı kış ortasında Soymer İplik ve Dokuma Fabrikasının toplu olarak bazı işçileri işlerinden çıkarması ve bazı işçilerin de ücretinde indirim yapması üzerine, işçiler ayaklanarak haklarının aranmasını Bölge Çalışma Müdürlüğüne bildirdiler. İşe el koyan resmî makamlar, eksik ödenen ücretleri işverene tekrar ödettiler ve işten çıkan işçilerin de bazılarını tekrar işe aldırdılar. Bundan cesaret alan işçiler, bir teşkilat kurmak üzere derhâl harekete geçtiler. O zamanlar Soymer İplik ve Dokuma Fabrikasında iş çavuşu olarak çalışmakta idim. Durumdan Avukat Hayri Elbeyli’yi ve Süleyman Kuranel’i haberdar ederek yardım etmelerini talep ettim. Her iki şahıs da ellerinden gelen yardımı vadetmeleri üzerine, bir sendika kurma teşebbüsüne giriştim. Hüseyin Gündüz, Osman Şeker, Ahmet Polat, Ahmet Avcı, Cumali Temel, Memik Kara, Mustafa Yoksul, Hanifi Dağcılar adındaki işçiler ve ben; sendikanın ana nizamnamesini imzalayarak Vilayete tevdi ettik ve böylece Gaziantep’te ilk olarak Mensucat Sanayii İşçileri Sendikası kurulmuş oldu. 2 Nisan 1950 Pazar günü parlak bir merasimle sendikanın açılış töreni de yapıldı. Merasimde bütün mensucat işçileri ile birlikte o zamanın Belediye Başkanı Nail Bilen, Süleyman Kuranel, Avukat Hayri Elbeyli, Avukat Refik Danış ve birçok tanınmış zevat da hazır bulundu. Bu tarihten sonra kurucular beni sendika başkanı olarak seçtiler. Gece gündüz demeden faaliyet gösteren sendikanın etrafında Veliç İplik Fabrikasının işçileri ve diğer mensucat fabrikalarında çalışmakta olan işçilerin de toplanması ile günden güne sendika kuvvet bularak faaliyetini artırdı. Sendika kurucuları bir taraftan üyelerinin eskiden verilmeyen haklarının iadesi için toplulukla iş ihtilafları çıkarmaya teşebbüs etti ve bunların birçoğunda muvaffakiyet gösterdi. 2 Temmuz 1950 tarihine rastlayan Pazar günü Mensucat Sanayii İşçileri Sendikası ilk Umumi Heyet toplantısını Halkevi binasında yaptı ve bu toplantıya bütün işçileri de davet etti. İşçilerle beraber başta Avukat Hayri Elbeyli olmak üzere birçok münevver de hazır bulundu. Olgunluk içinde geçen Umumi Heyet toplantısı yine ittifakla beni başkan olarak seçti.

Bundan sonra Mensucat Sanayii İşçileri Sendikasının yardımı ile Otel, Lokanta ve Eğlence Yerleri İşçileri Sendikası 1951 yılında kuruldu ve faaliyete başladı. Yine aynı yıl içinde Tekel İşçileri Sendikası faaliyete geçirildi ve ilk Umumi Heyet toplantısını eski Yıldız Sineması salonunda yaparak Yusuf Kayalar’ı başkan olarak seçti. 1952 yılında un ve unlu madde imal eden iş yerlerinde çalışmakta olan işçiler harekete geçerek Un ve Unlu Maddeler İşçileri Sendikasını kurdular ve Halkevi salonunda Umumi Heyet toplantısını yaparak Abdurrahman Koçman’ı başkan olarak seçtiler. Un ve Unlu Maddeler İşçileri Sendikasının kurulması ile büyük bir mücadele başladı. Günlerden beri günde 16 saat çalışmakta olan fırın işçileri, 8 saat çalışmak hususunda sendikaya müracaat ederek kanuni haklarını istediler. Gerek Un ve Unlu Maddeler Sendikası ve gerekse Mensucat Sanayii İşçileri Sendikasının da yardımları ile fırın işçilerinin 8 saat çalışmaları temin edildi. Bunun karşısında bazı fırın işverenleri komplo hazırlayarak, ellerinde bunu sebep tutup memleketi ekmeksiz bırakmaya çalıştılar; fakat işçi sendikalarının azimli çalışmaları karşısında muvaffak olamadılar. Neticede un ve unlu maddeler işverenleri de toplanarak Un ve Unlu Maddeler İşverenleri Sendikasını kurdular. Umumi Heyet toplantısını Halkevi salonunda yapan mezkûr sendika, başkanlığa Nevres Fesli’yi seçti. Diğer taraftan Mensucat Sanayii İşçileri Sendikasının gerek Çalışma Vekâleti ve gerekse Adliye Vekâleti nezdinde yaptığı teşebbüsle Gaziantep İş Mahkemesi kuruldu ve Birinci Asliye Hukuk Hâkimi Kemal Kınoğlu’nun başkanlığında; işveren temsilcisi Ahmet Fesli ve işçi temsilcisi A. Haydar Mutaf’ın azalığında faaliyete başladı.

İş Mahkemesinin faaliyete geçmesi ile iş davaları daha fazla hararetlendi. İşçiler, haklarının sadece adalet kapısınca halledileceğini peyderpey öğrenmeye başladılar. Mensucat Sanayii İşçileri Sendikasının teşebbüsü ile İşçi Sigortaları Kurumu şehrimizde bir büro kurdu ve bundan sonra doğumu olan işçiler doğum yardımlarını bu bürodan kolayca almaya başladılar. 1953 yılında Motor ve Motorlu Taşıt İşçileri Sendikası, İnşaat İşçileri Sendikası ve Beton ve Sıva İşçileri Sendikası kurularak faaliyete geçti. Mevcut sendikalar bir araya gelerek bir mahalli federasyon kurma teşebbüsünde bulundular ve federasyon ana nizamnamesinin hazırlanması için Mensucat Sanayii İşçileri Sendikası başkanını vazifelendirdiler. Bu vazifeyi Avukat Hayri Elbeyli’nin de yardımı ile yerine getirerek federasyonun ana nizamnamesini hazırladım ve mevcut sendikaların da tasvip etmesinden sonra 1954 yılında Gaziantep İşçi Sendikaları Federasyonu kurularak faaliyete geçti. Bunu takiben federasyon faaliyet göstererek 1955 yılında Matbuat İşçileri Sendikasının kurularak faaliyete girmesini sağladı. Nizip ve Kilis kazalarında çalışmakta olan inşaat işçileri ile teşebbüse geçilerek Nizip’te ve Kilis’te birer İnşaat İşçileri Sendikası kurularak faaliyete geçirildi. Yine federasyonun çalışması ile 1956 yılında Ayakkabı İşçileri Sendikası kurularak faaliyete geçirildi. Federasyonun daha fazla sendika açma teşebbüsü sırasında; Çalışma Vekâleti ile sendikalar arasında çıkan bazı hadiseler yüzünden, birçok şehirde kurulmuş olan mahalli federasyonların usulsüz kurulduğu gerekçesiyle mahkemeler tarafından kapatılması sonucunda federasyonun çalışması mecburen akamete uğradı. Federasyonun çalışmasının aksaması ile birçok sendika gayrifaal hâle geldi ve günden güne sendikaların çalışması aksadı.

Mensucat Sanayii İşçileri Sendikası azimle çalışarak 1956 yılında Küçük Pazar şubesini ve Oğuzeli şubesini kurarak faaliyete geçirdi. Çalışma Vekâleti nezdinde teşebbüse geçerek Gaziantep’te Asgari Ücret Yönetmeliği’nin tatbikini sağladı. Asgari ücretin sağlanması ile mensucat işverenlerinin ücret üzerindeki istismarları nispeten önlenmiş oldu ve mensucat işçileri memnuniyetlerini, birer gündeliklerini sendikaya teberru ederek gösterdiler. Yine Mensucat Sanayii İşçileri Sendikasının gösterdiği faaliyet neticesinde, 1956 yılı Ağustos ayından itibaren Gaziantep’te Umumi Hastalık Sigortası Kanunu da tatbik edilmeye başladı. Bununla beraber işçi hastanesi açılarak işçilerin her türlü hastalıklarının anında tedavi edilmeleri esaslı olarak ele alındı ve bu yüzden gerek memleketin gerekse işçi vatandaşın sağlık durumları ıslah edildi. İşçiler bundan çok memnuniyet duydular.

Sendikaların teşebbüsleri ile İş ve İşçi Bulma Kurumu tarafından Gaziantep’te A tipi sendikacı yetiştirme kursu açıldı. Bu seminer 1955 yılında Saçaklı İlkokulunda faaliyete geçerek bir ay devam etti. İş ve İşçi Bulma Kurumu seminerde hocalık yapmak üzere, başta bir Amerikalı olmak üzere Ankara’dan birçok hoca temin etti. Sendikacılar semineri alaka ile takip ederek Vilayet Konağı’nda yapılan parlak bir merasimle diplomalarını aldılar. Seminerin sendikacı yetiştirme mevzusunda faydalı olduğuna inanan sendikacılar, B tipi ikinci bir seminerin açılması hususunda alakadar makamlara yeniden müracaat ettiler ve hâlen müracaatın neticesi sendikalar tarafından ümitle beklenmektedir.

Anlaşılmayan bazı sebepler yüzünden iş yerlerinin kontrol edilmesinin günden güne dikkate alınmaması dolayısıyla birçok iş yeri, işçi vatandaşları günde 12 ve hatta 16 saat çalıştırmaya yeniden başladı. Bu yüzden işçilerin sendikalara alakaları azaldı ve sendikaların birçoğu gayrifaal hâle gelerek faaliyetlerini durdurdu. Başta Mensucat Sanayii İşçileri olmak üzere İnhisar İşçileri Sendikası ile Motor ve Motorlu Taşıt İşçileri Sendikası her türlü zorluklar içinde davalarını yılmadan ve usanmadan idame ettirmek yolunda faaliyetten geri durmadılar.

1957 yılından sonra bazı mensucat fabrikatörleri piyasada kriz vardır diyerek yüzlerce mensucat işçisini işlerinden çıkarmışlardır. Bunun karşısında Mensucat Sanayii İşçileri Sendikası bir basın toplantısı yaparak durumu efkârıumumiye bütün teferruatları ile açıklamış, alakadar makamlardan durumun düzeltilmesini rica etmiştir. Mezkûr sendika hâlen bu mevzunun üzerinde titizlikle durmaktadır.

Mensucat Sanayii İşçileri Sendikası tarafından bir işçi yapı kooperatifi kurularak 60 işçi evinin yapılmasına başlanmış olup mezkûr evler 1959 yılı sonuna kadar ikmal edilerek işçilere teslim edilmiştir. Bundan sonra mezkûr kooperatifin yeniden arsa alarak birçok işçiyi daha ev sahibi yapmak için faaliyet göstermeye hazırlanmaktadır.

A. Haydar MUTAF