Cilt: 140

Sayfa: 106

Tarih: 1239 (1823)

Şehir ileri gelenlerinin hazırladıkları bir önerge.

Antep beldesi bir süredir zalimlerin eziyetleriyle harap, zaif ve fakir; halk muhtaç, dul ve yetimler aç ve perişandır. Ahalinin evleri harap haldedir, yıkılmaya yüz tutmuştur. Nice mal ve eşyaları telef olmuş; kimisi çoluk çocuklarından, evlerinden uzaklaşmış olup başka yerlere gitmiş, kimisi kaderine razı olup yerlerinde kalmış, tasalı gönülleri korku içinde olup gözlerine uyku girmemektedir. Bu durum açıktır. Sünneti yıkıp bir tarafa atan ve rızaya aykırı bulunan bu kötü hareketler üzerine Padişahımızın merhamet deryası taşarak işbu 1239 yılı Antep, büyük vezirlerden Abdülcelilzâde Ahmet Paşa’ya ihale ve tafviz edilmiştir. Paşa tarafından da Hazret-i Ömer sülalesinden hazinedarları Kasım Efendi mütesellim tayin edilmiştir. Kasım Efendi'nin, halkın rahatını ve kalplerinin ferahlamasını sağlamak pâk niyetlerinin icabıdır. Antep'in Hazret-i Ömer tarafından fethedilmiş olduğu düşünülerek onun adaletine uyulacaktır.

Şehir ileri gelenlerinden Müftüküllizâde Osman Saip, eski müftü Hocazâde Faik, Nakibüleşref Kaymakamı Cenanizâde Mustafa Ramiz, eski Nakip Şafiizâde Hamdi Efendi, Hacı Mustafa Ağa, Bayramzâde Hacı Mustafa, Çekemzâde Mehmet Efendi, Miralay Güzelzâde Mehmet Bey, Kale Dizdarı Ahmet Ağa, Serdar Hasan Ağa; şehir bilginlerinden Küçük Hafız Efendi, İmamzâde Hacı Mehmet Efendi, Müderris Mehmet Naim Efendi, Temur Efendi, Hacı İbrahim Efendi, ocak ağaları, ihtiyarları, esnaf şeyhleri; 200.000 kuruş olup bunun 100 bin kuruşu eylülde ödenmesi gerekmektedir. Halkın yukarıda anlatılan durumu göz önüne alınarak bu paranın mahallelerden alınmayıp esnaftan ve köylerden tahsil edilmesini...

Cilt: 140

Sayfa: 66-67 Ferman

Tarih: 1238 (Ocak 1823 )

Maraş Valisi Mehmet Celaleddin Paşa’ya, Maraş’a bağlı kazalara ve Antep’e;

Doğu tarafından memleketimize saldırmaktan geri kalmayan İran üzerine birçok asker, mühimmat ve zahire hazırlanarak Ümmet-i Muhammed’e olan mazarratlarının giderilmesine çalışılmış ise de hazırlanan askerler vaktinde bulundukları yerlerden çıkmamış; çıkanlar da işe yaramaz rençber ve silahsız kimseler olup kimisi yolda, kimisi savaşa girmeden kaçmışlardır. Halbuki asker tertip edip yollayan yerler halkı, asker için 500 kuruş masraf yüklendiği gibi; görevlendirilenler de memleketlerinde "biz seferliyiz" diye türlü türlü zulüm hareketlerine girişmişlerdir. Esasen ırgat güruhundan olup bir işe yaramamaları dolayısıyla Kızılbaş da şımarıp İslam arazisine korkusuzca saldırıp çeşitli uygunsuzluklar ve kötülükler etmektedir. Gevşekliğimizi görerek ve İslam ehlini göze kestirip Anadolu’nun ta ortasına kadar gelen bütün kadın ve çocukların ayaklar altında kalacağı ortadadır.

Bu durumu düzeltmek için Antep’ten Mehmet Emin Rauf Paşa maiyetine 1.000 süvari tertibi, şaban başlarında Erzurum’a varmak üzere hazırlanmaları, başlarında muktedir bir başbuğ bulundurulması; bu miktar asker temin edilemediği takdirde her askerin aylığı 250 kuruş hesabıyla bedellerinin Antep ve bağlı kazalarından temini. Cemaziyelevvel başı 1238.

Not: Yukarıdaki belgede istenilen askerlerin temin ve yollanması için ayrıca Maraş Valiliğine buyuruldu gönderilmiştir.

Cilt: 140

Sayfa: 69 (Buyurultu)

Tarih: 1238 (1822)

Kale dizdarı Emin Ağa’nın kendini çekemeyenler tarafından öldürüldüğü, Katillerden Osman yakalanıp hapsedildiği, üç yardımcısıyla idam edildikleri ancak suçlular yalnız üç kişi olmayıp başka suç ortaklarıda bulunduğu, bunların da tesbit ve yakalanmaları, hapsedilerek kimliklerinin bildirilmesi, haklarında yapılacak işlem için emir beklenmesi. 21 ... 1238

Cilt: 140

Sayfa: 57 Ferman

Tarih: 4 sefer 1238 (22 Ekim1822)

Şam Valisi, eski Sadrazam Derviş Paşa komutasında toplanan ve bundan böyle toplanacak olan ordu için zahire temini hakkında Antep’e gönderilen fermanda:

“Tanrı'nın hikmetiyle geçen sene Zilkade'nin 27'nci gecesi saat iki buçukta Antep’te büyük bir zelzele olmuş; yıkılan binalar altında kalan hayli nüfus ölmüş, geriye kalan binalar da oturulur halde olmadığından bütün ahali şehir dışına kurulan çadırlara sığınmış, çevredeki köyler de harap olmuştur. Yer sarsıntısı henüz durmamış, şaşkınlık ve üzüntü hali devam eylemekte bulunduğundan şah için istenilen un, arpa ve koyun gönderilmesi hakkındaki mükellefiyetten affedilmeleri...”

Naip, mütesellim, müftü ve ulema tarafından yazılıp bildirilmekle; daha önce Halep ve yer sarsıntısından zarar gören yerlerin Akka ordusuna gönderilmesi kararlaştırılan zahirelerinin affolunmaları gibi, Antep’ten tertiplenen un, arpa ve koyunların da gönderilmesinden vazgeçilmiştir.

Not: Yukarıdaki belgeden anlaşıldığına göre Halep ve başka yerlerde de yer sarsıntısı olmuştur. Olayı Cevdet Tarihi kaydetmiştir. (Cilt: 12, Sayfa: 51)Cilt: 140

Sayfa: 58 Ferman Antep’e

Tarih: 25M. 1238 (13 Ekim 1822)

İşbu işaretli yüce buyruk yetişince biline ki: Tanrı’nın hikmetiyle Antep’te büyük bir yer sarsıntısı vuku bulup; camiler, medreseler, kale, evler ve başka birçok yerler yıkılıp gerek Antep’te gerekse köylerinde hayli insan ve hayvanlar taş altında kalarak telef olmuş, geri kalan binalar da oturulmaz hâle geldiğinden halk çadırlarıyla şehir dışına kaçtığı, gelen dilekçelerden anlaşılmakla; böylece memleketin yıkılmasına, halkın perişan hâle gelmesine üzüldüm. Ancak Tanrı’nın kazasına katlanmaktan başka çare yoktur. Bütün memleket, şehir ve kasabalar, halk bana Tanrı’nın emanetidir. Huzur içinde bulunmaları yürekten arzumdur. Kazaya uğrayanların yetimleri ve mirasçıları bulunacağı açıktır. Bunların durumu ve yıkılan yerlerin zarar ziyan durumunu inceleyerek ölenlerin yetim ve mirasçılarının tespit olunup yazılması, mal ve eşyaları kaybolmaksızın kendilerine teslimi; çocuksuz ve mirasçı bırakmadan ölenlerin terekesi hazineye ait bulunacağından, bu gibilerin hazine tarafından el konulmaları için yazılmaları.

Cilt: 140

Sayfa :43 Ferman

Tarih: 29 Cemaziyelevvel 1237 (23 Şubat 1822)

İran’ın sınırlarımızdan tecavüzü üzerine Mehmet Emin Rauf Paşa doğu seraskeri ve Ataullah Efendi defterdar tayin edilmiş olup ordunun iaşesi için 100 bin koyun temini gerektiğinden, bu koyunların Anadolu’nun münasip yerlerinden temini düşünülerek 10 bin koyunun Antep’in hissesine isabet eylemesi dolayısıyla sancak ve kazalarından sağlanarak görevlendirilen mübaşirle yollanması.

Cilt: 140

Sayfa: 45

Tarih: Sefer ilki I238 (18Ekim1822)

Antep’ten hazırlanarak gönderilmesi istenilen 10.000 koyun bedeli olan 100.000 kuruş tarh edilmiş ise de bu sırada olan yer sarsıntısı dolayısıyla 5.000 kuruş toplanıp teslim alındığı. Mübaşir... sefer ilki 1238.

Cilt: 140

Sayfa: 47 Ferman

Tarih: 12 Ramazan 1237 (4 Haziran 1822)

Antep Muzafeti: Antep’e bağlı Elbeyli, Ravandan, Munbuç mukataalarında ve başka yerlerdeki Karaşeyli ve Araplı Türkmen eşkıyalarından korumak için kollar teşkiline lüzum görülmüştür. Sözü geçen bölgede 60 silahlı muhafız bulundurularak bunların zahire ve aylıkları; Antep’te Yüreğil, Munbuç ve Ravandan toprağında Salhan, Kumsurun köylerinin öşrü olarak köylerin sahiplerine yılda 5.000 kuruş verilerek sözü geçen 60 kişinin hem koruma görevini yapmak hem de ziraat etmekte iken bir süredir bu iş tavsamış; bir yanda muhafız erler perişan duruma düştükleri gibi bir yandan da eşkıyalar tahammül edilmez hareketlere giriştiğinden bu işin yeniden düzenlenmesi...

Not: Metin "Antep Muzafeti" diye başlamaktadır. Lügatlar "muzafat" sözcüğünü; bir şeyin ilaveleri, ekleri, bir merkezin şubeleri, dalları anlamıyla kaydetmiştir. Buna göre Orta Çağ’ın ünlü Munbuç ve Ravandan (Ravanda) kaleleri bu tarihte Antep sancağının birer parçasıdırlar.

Cilt: 141

Sayfa: 36

Tarih: 15 Recep 1235 (15Nisan1820)

Bin iki yüz otuz beş yılı Recebin 15’inci günü ve Nisanın 15’inci günü Batal Hüyük pınarının çıkması bütün Ümmet-i Muhammed’i sevindirmiş ve Müftü Hacı Arif Efendi hazretleri dahi temaşasında Allah rızası için bir kurban kestiği işbu sicil-i mahfuza kayıt edildi. 15 Recep 1235.

Bir kuraklık yılından sonra patladığı anlaşılan bu pınara birkaç yıl önce su motopompları kurularak şehir suyu şebekesine bağlanmıştır.

1235 yılı Antep tarihinin en korkunç kuraklık yıllarından biridir. O kadar ki Yazıköy ve Barak’ta bütün kuyu ve pınarlar kurur. Köylüler Fırat kenarlarına göç ederler.

Cilt: 141

Sayfa: 29 Buyrultu

Tarih: 15M. 1235 (5Kasım 1819)

Maraş valisi Hacı Hüseyin Paşa’dan Antep vaktiyle, Antep’te Fesat çıkartarak firar edenlerin bu defa Halep’te ortaya çıkan (vak’a-ı garibe)'den ötürü fırsatı ganimet bilip parça parça şehir içine girdikleri haber alınmıştır.

(Devam edecek)

Cemil Cahit GÜZELBEY