Yılbaşı münasebetiyle Cumhuriyet Okulunun 90'ıncı yılına basmış olması vesilesiyle bir broşür hazırlamakta olduğumu yazmıştım. Bu broşürde, okulun 1286 (1870) yılında Antep Kaimmakamı Hacı İsmail Efendi tarafından rüştiye olarak açıldığı belirtilmektedir. Dört sınıf üzere kurulmuş olan bu rüştiye okulları maliyeden idare edilmekteydi. O zaman okul binası olmadığı için tedrisat iki sene Doktor Abdülkadir Göksel'in muayenehanesinin garp bitişiğindeki ve şimdi bir yığın enkaz hâlinde bulunan “Ebülhüda Medresesi”nde yapılmıştır.

Okul binası 1288 (1872) yılında ikmâl edildi. Okulun resmî küşadında Hasırcızade Hafız Muhammed Ağa’nın yazmış olduğu şu manzume okunmuştur. Bu Ebülhüda Medresesinin müderrisi Doktor Mecit Barlas’ın babası Abdullah Necip Efendi'ydi.

Başmuallim Aydınlı Hacı Mustafa Efendi (Mebus Ferit Efendi'nin babası) ve Muallim-i Sâni İzrapzade Abdullah Necip Efendi'nin, Kaimmakam Hacı İsmail Efendi'yi daimî teşvikleri üzerine Hüseyin Paşa Camii'nin önündeki vakıf dükkânlarının üzerinde harap bir hâlde bulunan Hüseyin Paşa Medresesi'nin bir parçasının yerine şimdiki Cumhuriyet Okulunun bir kısmını yaptırmıştır. Sonra 1805 senesinde Antep Kaimmakamı olan Sabri Bey, okulun cümle kapısının üzerindeki büyük odayı yaptırmıştır. Bu oda içerisinde kaimmakamın, öğretmenlerin ve bazı zatların fotoğrafları görülmektedir.

1311 senesinde gelen Kaimmakam Rifat Bey de caminin avlusuna girilecek büyük kapının şark kısmından itibaren bu binâya ekleyerek, dershaneyi caminin yüz numaralarına kadar olan kısmı ilâve ettiği gibi içini ve dışını baştan başa sabit boya ile boyatmıştır. (Dışarısı sarı boya olduğu için o zaman bu okula halk arasında “Sarı Mektep”, başmuallimine de “mektep büyükhocası” derlerdi.)

Muallim-i Sâni Abdullah Necip Efendi, on sene maaşsız olarak devam etmiş; sonra İstanbul’a giderek maaşını tahsis ettirmiştir.

Bu broşürde memleket ve okul hakkında birçok malûmat vardır. Maarif Nezâretinin ilk kurulduğu zamandan beri maarif nazırlarının resimleriyle tercüme-i hâlleri ve Antep kaimmakamlarının bir kısmının hizmetleriyle resimleri, ne zaman mutasarrıflık olduğu ve mutasarrıfların bazılarının resimleri, ne zaman vilayet olduğu ve valilerinin devam müddetleri ile resimleri, maarif müdür ve müfettişlerinin birçoğunun devirleri ile resimleri, memleket ve Antep hakkında birçok malûmat ile resimleri, okulun ilk açıldığı 1286 senesinden itibaren zamanımıza kadar olan 90 senelik öğretmenleri ile mezunlarının fotoğrafları ve bu okulda okumuş olan bütün talebenin isim ve künyeleri ile umumi imtihan cetvelleri ile altındaki meşruhatı, mümeyyizlerinin isim ve imzaları ve daha birçok malûmatı takdim edecek olan broşür 600’er sahifelik üç cilt hâlinde olacaktır. Birinci cildi 1286 senesinden 1325 senesine kadar olan malûmatı ihtiva eder. İkinci cildi 1325 senesinden 1343 (1927) senesine kadar olan malûmatı ihtiva eder. Üçüncü cildi de 1927’den 1960 senesine kadar olan malûmatı ihtiva etmektedir.

Doksan seneden beri bu okulda öğretmenlik eden zatların isimleriyle beraber sayıları 180 ve mezunları 2.924’tür. Binlerce talebe de okumuş, mezun olmadan terk etmiş olup yine isimleriyle imtihan cetvelleri mevcuttur. Okulun zaman zaman geçirmiş olduğu istihâleyi tarihleriyle beraber takdim edecektir.

Kazazzade Abdurrahman İPEKÇİ Cumhuriyet Okulu Emekli Öğretmenlerinden 1 Şubat 1960