Şehrimizin bigânesi olan zevat için Antep çıbanı korkunç, esrarengiz bir afettir. Çok kimseler, bu çıbanın fena mütalaa edilmediği ve sebebinin bilinmediği kanaatindedirler. Hâlbuki bu çıban garp uleması tarafından lüzumu kadar mütalaa edilmiştir. Evvelce şunu söyleyelim ki bu çıban buraya münasır değildir. Hindistan'da, Cezayir'de, Tunus'ta, cenubî İtalya’da, Yunanistan’da, Mısır’da, Halep’te, Bağdat’ta olduğu gibi bizim de bir çok şehirlerimizde mevcuttur: Urfa, Diyarbakır, Antep gibi. Onun için görüldüğü şehre göre verilmiş bir çok isimleri vardır: Biskre, Jasfe çıbanı, Halep çıbanı, Nil çıbanı, Ehli çıbanı ve daha umumi tabirlerle Şark çıbanı derler. Bunun âmili marazı 1903’te Amerika Wright tarafından keşfedilen Leishmanuatropica denilen iptidaî hayvancıktır. Bunları nakil eden de phlebotom denilen bir nevi tatarcıktır. Bu tatarcıklar, çıbanlı bir şahsın yarasından âmili marazi olarak diğer bir şahsa naklederler. Bu suretle aşılandıktan sonra bir devri tefrih geçer. Tatarcığın sokması ile çıbanın zuhuru arasında geçen zamana devri tefrih denilir. Bu devir 15 günden bir kaç aya, hafta bir seneye kadar uzayabilir. Bermutad çıban vücudun açık kısımlarında, yani tatarcığın soktuğu yerlerde zuhur eder: yüz, el, ayak, kollar ve bacaklar gibi. Yazın sıcak zamanlarında vücudun açılan diğer kısımlarında zuhur edebilir. Antep çıbanı çıkarmak için konu komşuda, civarda Antep çıbanlı bir şahıs bulunmak ve tatarcık vasıtasıyla o şahıstan alınan âmili marazın vücuda aşılanması şarttır.

Çıban ilk önce sert ve kırmızımtırak bir çıkıntı şeklinde başlar. Haftalarca böyle kalır. Zamanla üzeri hafif kabuklaşır ve büyür. Bazen büyüdükten sonra açılmayarak sonuna kadar böyle devam eder ve şifa bulur. Bazen da kaşımak veya herhangi bir tahriş dolayısı ile merkezinden sulanır ve bu su donar; üstü sarı bir kabuk bağlar. Bu haliyle de yine açılmayarak zayi olabilir. Fakat iş daha ileri giderek kırmızı ve sert bir zemin üzerinde kenarı oyuk muhtelif büyüklükte karha denilen çukur yaralar hasıl olur. Bu çıban bi dane olabildiği gibi müteddit hatta 50-60 tane olabilir. Derin karha şekline girmeyen ve cildi tahrip etmeyen çıbanlar eser bırakmaksızın zail olur. Karha şekline girenler olunca etrafı siyah, ortası beyaz nedbe bırakır, zamanla siyahlık zail olur, ned bebaki kalır. Bu çıbanın beledî olarak bulunduğu yerlerde teşhisi kolaydır, herkes bilir. Fakat bilinmeyen yerlerde yanlış teşhisler konur. Frengi ve hatta kanser teşhisi konulduğu vakidir. Bu çıbandan korunmak için temizliğe dikkat etmeye ve çok sık cibinlik kullanmak lazımdır. Cibinlik kullanılmazsa yüz ve eller asitfenik ve perobalsamli merhem sürmekte bir dereceye kadar tatarcık ısırmasının önüne geçebilir. Temizliğe dikkat etmeyen şahıslarda Antep çıbanı daha kolay çıkar. Ve çıkınca da seyri ağır gider. Çünkü çıbana tali intan şeklinde diğer mikroplar da yerleşerek Antep çıbanının şekli seyrini değiştirir. Daha çok tahribat yapar.

Tedavi - Antep çıbanının hususî tedavisi yoktur. Kocakarı ilaçları çıbanı tâli entana uğramasına sebep olur. Bu yerli tedavinin esası, çıbanın üstüne muhafız bir tabaka yapıştırmak ve altındaki yarayı kendi seyrine bırakmaktır. Bu suretle yapılan tedavide çıbanda daha çok harabiyet hasıl olur. Fennî usullere gelince, bu hususta bir çok tedavi tarzı tatbik edilmiştir: yaranın muhitine emenin şırıngası, damardan Antimuvan şırıngaları ve diyatermi denilen bir nevi elektrik ve donmuş asitkarbonik tedavileri gibi. Bunlar bazen pek iyi gelir, bazen de muvaffak olmuyor. Yaranın seyrinin eksiyerek sonuna gelmesi bunların tesirini artırıyor son senelerde damar içine ve yara muhitine Ateprin denilen sıtma ilacı şırınga ediliyor; bundan bazen iyi neticeler alınıyor. Bunların hepsini şahsen tecrübe ettim; fakat benim tedavi hususunda en son kanaatim, Antep çıbanına hiçbir şey yapmamak, ancak temiz tutmaktır. Günde bir iki defa alkol ile silerek açık bırakmaktır. Bu suretle ekseriya çıban açılmaksızın, yani karha denilen çukur çıbanlar hasıl olmaksızın kendiliğinden iyi oluyor ve hiçbir eser bırakmıyor. Bunlara rağmen açılırsa temiz ve (müneddip) merhemlerle tedavi edilir. Antep çıbanı çıkaranlar ne kadar telaş ederlerse o kadar ziyan görürler.