5 – ŞAHVELİ

Bu cami yapılırken Akyol'dan şehre girmekte olan Antep suyundan istifade edilmek istenir. (1) Camiin şimal tarafındaki avlusuna 60'ı mütecaviz merdivenle inilir. Bir kastel (çeşme) inşa edilir. Bu kestele varmak için evvela garbe doğru inen 10—15 merdiveni geçmek lazımdır. Bundan sonra merdiven şimal istikametini alır. Burası takriben 40 — 50 basamaktır. Birinci kısmın yani garbe giden merdivenin üzeri açık, diğerinin basamakları üzeri kayadan oyma ve kabla örtülüdür. (2)

Kastel ile Akyol'daki (Antep suyu) arasında— Amerikan Hastanesi'nin altından geçen— geniş bir livas vardır. (3) Öyle ki buradan elinde mızrak bulunan bir adam serbestçe gidip gelebilir. Su bu kastelden sonra Kurbu Molla Ahmet, Kozanlı kısmen Çukur ve Bey mahallelerindeki evlere — kastelden itibaren kuyu, ilerledikçe Kane (havuz) olmak üzere — ve bu civardaki cami, hamam ve kastellere ve bir kısım bostanlara gider ve (Şahveli Suyu) diye anılır.

Şahveli Suyu, Suburcu'na ve şehrin diğer kısmına giden sudan çok fazla idi. Su kıtlaması olduğu zamanlarda Akyol tarafının suyu azaldığı hâlde bu tarafta susuzluk o nisbette hissedilmez. (4)

(1) Bu iddia tarihi hakikata uygun değildir. Zira Antep suyu, 1122 tarihinde Kadı Mahir Efendi tarafından mecrası yaptırılarak getirtilmiştir. Halbuki camiin inşası onuncu asrın başlan ve belki de onuncu asrın sonlarındadır. Şu hâle nazaran Salihiye Camii'ndeki kasteli kazdırılarak, Amerikan Hastanesi altından Antep suyunun alınma işi 1122 tarihinden sonra olmak lazım gelir.

(2) Şu tarife göre bu kastel; Pişirci, Hamam Gazel, Esenbek tipinde bir eserdir.

(3) Livas: Tahtez zemin su yoludur ki kuyuları birbirine bağlar. Bir adamın müruruna müsaittir.

(4) Halkta Şahveli Suyu'nun kesilmeyeceği kanaati vardır. Garip bir tesadüf olarak Antep suyunun borulara alınmasını da bu kanaatı kuvvetlendirmiştir. Çünkü hakikatan Şahveli Suyu'ndan istifade edenlerin kaneleri — bazı lağım ve yol inşaatı dolayısıyla inkıtaa uğrayanlar müstesna — kesilmemiştir. Şu vaziyet gösteriyor ki Şahveli Suyu, Battal Suyu'ndan gelmektedir.

Bundan (40) sene evveline kadar Şahveli Suyu'ndan faydalananlar cami ve tekke için (tâkir) namı altında senevi bir batman şirik (susam yağı) ve yahut buna tekabül eden bir miktar para verirlerdi.

Sonraları kastelde su telvis edildiğinden yukarıda söylediğim merdivenlerin önü taşla örülmek ve diğer kısmı da doldurulmak suretile kapatılmış ve camii, tekkesi, müteaddit hücreleri bulunan Salihiye Camii, Yukarı Şeyh Camii. Şahveli dergâh Salihiye diye anılan ve ecdadının asarı bulunan bu müessese. Gaziantep harbinde kâmilen harap olmuştur.

Şahveli sülalesinden bir çok alim, fazıl, şair şahsiyetler ve bir çok sahibi keramet şeyhler yetişmiştir. Bunlardan kalma yazma nüshalar, kitaplar camiin yıkılması esnasında mahvolmuş meydandan silinmiştir.

Bay Abdullah dedesinin dedesi olan Abdüşşekûr hakkında şu menkıbeyi anlattı:

Antebin bazı zengin aileleri servetlerine mağruren Abdüşşekûr'un karısını hor görürler ve kadın yanay akıla kocasına şikayet edermiş. Bir gün gene şikayet etmesi üzerine Abdüşşekûr; "Ona kuyudan bir kuğa su çek", der. Kadın dediğini yapar, kuğayı çıkarır ki ne görsün; ağzına kadar altınla dolu. Karısına görüyorsun ya biz herkesten zenginiz. Tanrı istediğimizi bahşetmeye kadirdir. Fakat biz dünya malına itibar etmiyoruz der. (1)

Bay Abdullah'ın izahatı burade bitmiştir. Gelelim gösterdiği vesikalara:

Bunlardan birincisi harpten sonra camiin harabesi arasında bulup sakladığı taş kitabedir. Bay Abdullah, bunu bana gösterdi. Takriben 40 — 45 ebadında ve çok sert beyaz bir taştan yapılmadır. Yazının bazı harfleri zedelenmiştir. Birlikte okumak istedikse de tamamına muvaffak olamadık. Birkaç gün sonra hocam Şakir Sabri ile beraber gittik. Epeyce çalıştıktan sonra hallettik. Makûk yazı şudur:

Müşrid-i- ehli tarikat Şeyhi ekmel Şehveli

Himmetile kıldı ihya bir sofa ol merdirah

Meclisi zikri Hudaye oldu mülhem tarihi

Dilkeş eyvanile buldu ziybini Beyti ilâh

(1) Bu efsanenin başka nevini Şeyh Fethullah'a atfederler:

Başpınar sayı: 2 Sahife: 5'e bakınız.

(Devam edecek)

Toplayan: Cemil Cahit GÜZEL