Verimli Hilâl Bölgesi Neresidir?

Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarını birbirine bağlayan ana ticaret yolları, Orta Doğu ülkelerinin merkezi sayılan Verimli Hilâl bölgesi topraklarında birbirleriyle kesişmektedir. Verimli Hilâl bölgesinde kesişen ana ticaret yollarının kavşak noktalarında, her devirde Dünya'nın sayılı büyük ticaret ve sanayi şehirleri doğmuştur.

Eski tarih kitaplarında; güneyde Arabistan Yarımadası'nda başlayıp, kuzeyde Suriye’nin büyük kısmını kaplayarak uzanan, Dünya'nın en büyük çöllerinden sayılan Arap çöllerinin bittiği ve Toros Dağları eteklerinin başladığı yörelere "Verimli Hilâl" bölgesi adı verilmektedir. Verimli topraklar, Suriye çöllerinin kuzeyini bir hilâl şeklinde kuşattığından, bu bölge "Verimli Hilâl" adı ile anılmaktadır.

Verimli Hilâl bölgesi; bugünkü Türkiye'de Hatay, Maraş, Gaziantep, Adıyaman, Urfa ve Mardin illerini, Kuzey Suriye'de ise Lazkiye ve Halep vilayetlerinin kuzey yörelerini kaplamaktadır.

Verimli Hilâl Bölgesinde Her Devirde Büyük Ticaret ve Sanayi Şehirleri Doğmuştur.

Verimli Hilâl bölgesini çepeçevre saran Batı Anadolu, Doğu Anadolu, Kafkasya, İran, Mezopotamya, Doğu Akdeniz ülkeleri ve Mısır'da tarihte ne zaman ekonomik bakımdan bir kalkınma olsa, ana ticaret yollarının kavşak noktalarının bulunduğu Verimli Hilâl bölgesinde derhal büyük ticaret ve sanayi merkezleri doğmaktadır.

Büyük Ticaret ve Sanayi Şehirlerinin Yerleri Devirlere Göre Değişmiştir.

Milattan Önce 2000 ile 612 yılları arasında; Mezopotamya şehir devletleri, Anadolu'da Etiler, Mısır'da Firavunlar, Doğu Akdeniz'de Fenikeliler ve İbranilerin ekonomik bakımdan parlak devirlerinde; Verimli Hilâl bölgesinde Karkamış, Sam’al (Sakçagözü), Zincirli (Fevzipaşa), Gurgum (Maraş), Hattana (Hatay), Ruha (Urfa), Harran ve Dülük (Antep) şehirleri o zamanki dünyanın en büyük ticaret ve sanayi merkezleri olarak gelişmiştir. Tarihî belgeler, Verimli Hilâl bölgesi şehirleri içinde Karkamış’ın yüzyıllar boyunca dünyanın en büyük şehirleri arasındaki konumunu muhafaza ettiğini haber vermektedir.

İskender İmparatorluğu (M.Ö. 333-306), Selefkoslar (Helenistik, M.Ö. 306-64), Roma İmparatorluğu (M.Ö. 64 - M.S. 395) ve Bizans İmparatorluğu (M.S. 395-638) devirlerinde, Verimli Hilâl bölgesi şehirlerinden Antakya, dünyanın en büyük ikinci şehri olarak şöhretini devam ettirmiştir. Haçlı Seferleri'nde Kudüs Orta Doğu'nun en büyük şehri olmuşsa da Antakya, Orta Doğu'nun ikinci büyük şehri olmaya devam etmiştir. Osmanlı İmparatorluğu zamanında İstanbul birçok yüzyıl boyunca dünyanın birinci büyük şehri iken, Verimli Hilâl bölgesinde gelişen Halep şehri, bütün Osmanlı devri boyunca imparatorluğun ikinci büyük şehri olma durumunu muhafaza etmiştir.

Verimli Hilâl Bölgesini Elinde Tutan Devlet Anadolu’da Tutunabilmiştir.

Tarihte Verimli Hilâl toprakları için birçok büyük savaş yapılmıştır. Bunlardan Kadeş, İksos ve Mercidabık meydan savaşları en önemli olanlarıdır. Anadolu Selçuklu Devleti kurucusu Süleyman Şah, Verimli Hilâl bölgesi topraklarını Türkleştirmek uğruna canını vermekten dahi çekinmemiştir. Halep yakınında yapılan bir meydan savaşında şehit düşen Süleyman Şah, dokuz asırdır Fırat Nehri kıyısındaki Türk mezarlığında (Rakka) uyumaktadır. Yeni Türk devletinin kurucusu Kemal Atatürk dahi, devletin kuruluşunu tamamlar tamamlamaz ilk fırsatta, Verimli Hilâl bölgesinin önemli bir parçası olan Hatay'ın tekrar anavatana kavuşması meselesi ile hasta yatağında tüm gücünü kullanarak meşgul olmuştur. Atatürk, Orta Doğu'nun merkezinde yer alan Verimli Hilâl bölgesinin büyük kısmının Türkiye sınırları içinde toplanmasını sağlamıştır.

Türkiye Cumhuriyeti Devrinde Verimli Hilâl Bölgesi Şehirleri Yeniden Canlanmaya Başlamıştır.

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında Batı Anadolu, Marmara, Çukurova ve Orta Anadolu'da yer yer hızlı kalkınma hamleleri olmuştur. Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1963-1967), İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1968-1972) ve Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı dönemlerinde, Doğu Anadolu illerinde de kamu kesimi yatırımlarına geniş ölçüde başlanması ve ana yolların yapılması sonucunda, Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinde kapalı aile ekonomisinden açık piyasa ekonomisine geçen yöreler hızla genişlemeye başlamıştır. Batı ve Doğu Anadolu'nun ekonomik alanda canlanması, ana yollar üzerinde bulunan Verimli Hilâl bölgesi şehirlerinde ticaret ve sanayinin gelişmesini sağlamıştır.

Coğrafya şartları, tarihte yeniden hükmünü icra etmektedir. Gerçekten 1970 nüfus sayımı sonucuna göre; nüfusu 100.000'i geçen yirmi büyük şehrimiz içinde Ankara’dan sonra nüfusu en hızlı artan şehirler sırasıyla Maraş, Gaziantep ve Urfa olmuştur. Bilindiği gibi Maraş, Urfa ve Gaziantep birer Verimli Hilâl bölgesi şehridir.

Verimli Hilâl Bölgesi Şehirleri İçinde Gaziantep Kenti, Cumhuriyet Devrinde En Hızlı Gelişen Belde Olmuştur.

1970 genel nüfus sayımına göre Türkiye'de mevcut 67 il içinde İstanbul, İzmir ve Ankara’dan sonra Gaziantep, dördüncü sırada şehirleşen il olmuştur. Sayım sonuçlarına göre Gaziantep ilinde yaşayan halkın %52,4’lük kısmının nüfusu on bini geçen şehirlerde yaşadığı; %47,6’lık kısmının ise nüfusu on binden az belde ve köylerde ikamet ettiği anlaşılmıştır. Gaziantep ili, şehirleşme bakımından Bursa ve Adana illerini geride bırakmıştır. 1970 sayımına göre Adana ilinde nüfusun %50,6’sı, Bursa ilinde ise %46,5’i nüfusu 10.000’den fazla olan şehirlerde oturmaktadır. Bütün Türkiye nüfusunun %34,3’ü, nüfusu on bini geçen şehirlerde ikamet etmektedir.

Son nüfus sayımına göre Gaziantep, Verimli Hilâl bölgesinin Türkiye'de kalan büyük parçasında en büyük ticaret ve sanayi merkezi olarak hızla gelişmektedir. 10 Nisan 1956’da Birecik Köprüsü'nün işletmeye açılması ile Gaziantep şehri, hızı gittikçe artan bir şehirleşme ortamına girmiş; ticaret ve sanayisi gelişmiştir.

Verimli Hilâl Bölgesinde Geleceğin Lider Şehri Hangisi Olabilir?

Doğu Anadolu illerine yapılan her kamu kesimi yatırımı, Verimli Hilâl bölgesinde tesirini göstermekte; bölgede yeni yeni ticaret ve sanayi kuruluşlarının doğmasına sebep olmaktadır. Doğu illerinden batı illerine doğru bir çığ gibi büyüyen göç dalgaları başlamıştır. Biz Gaziantepliler, bu göç dalgalarından istifade ettiğimiz ölçüde, tarihte Halep şehrinin oynadığı rolü gelecekte Gaziantep şehri olarak biz oynayabiliriz. Biz Gaziantepliler yeni duruma göre hızla teşkilatlanmaz ve gerekli işbirliğini yapmaz isek; arkamızdan bizi takip eden İskenderun, Maraş, Urfa veya Antakya gibi şehirlerden birinin Verimli Hilâl bölgesinin lider şehri durumuna yükseldiğini pek yakında göreceğiz.