Gaziantep Kültür Derneği’nin kitap ve broşür yayınları serisinden 58 numaralı Osmanlı Devleti’nin Son Yıllarında Gaziantep’te Sanat ve Ticaret Dalları isimli 88 sayfalık yapıt, 400 kuruş fiyatla satışa çıkmış bulunuyor.
Hasan Remzi Çitçi ile Şakir Sabri Yener isimli iki Gaziantepli tarafından hazırlanan eserde; bundan 50-55 yıl evvel Gaziantep’te kâr sağlamak amacı ile herhangi bir iş yapan veya bir şey toplayan 165 çeşit esnaf ve sanatkârın işleri hakkında kısa notlar yer almış bulunuyor. Birçoğu unutulmaya yüz tutan bilgilerin ölümden kurtarılmış olduğunu görmekteyiz.
Kitapta, Şakir Sabri Yener’in sunuş yazısından sonra beş bölümde şu konular yer alıyor:
Bundan yarım asır evvelki Gaziantep şehrinde belli bir iş yeri olan sanat ve ticaret dalları teker teker alınarak 110 çeşit iş kolu ele alınıyor; hazırlayanların anıları ile birlikte tatlı bir dille anlatılıyor. Doktorlar, haratlar, kebapçılar, mahalle hocaları, matbaalar, değirmenciler, ekmekçiler, bostancılar, bakkallar gibi birçok iş kolunu okurken sanki bundan 50-60 yıl evvel Gaziantep çarşılarında ve pazarlarında gezer gibi oluyoruz.
İkinci bölümde Gaziantep’te belli bir iş yeri olmayan esnaf ve sanatkârdan 44 çeşidi tanıtılmaya gayret ediliyor: Aşar mültezimleri, bayram şekercileri, bokçular, bekçiler, cağırtlak kebapçıları, çalgıcılar, dellallar, halıpçılar, sahan kaymakçıları, şeker satıcıları, yapıcılar gibi 44 çeşit esnaf; tatlı yönleri ve güzel hatıralarla arka arkaya gözlerimizin önüne resmigeçit yapıyorlar.
Üçüncü bölümde; bundan 50-55 yıl evvel olmayan, bugünkü Gaziantep’te mevcut ticaret ve sanat dallarından 31 iş kolunu gösteren bir liste sunuluyor. Böylece 50-60 yılda ne muazzam bir değişiklik olduğunu daha iyi anlıyoruz.
Dördüncü bölümde toplu olarak esnafın çalıştıkları pazar ve çarşı adları sıralanıyor. Bu listede eski Gaziantep’te mevcut 25 çarşı ve pazar ismi yer alıyor. Ayrıca semt olarak Arasa, Avrat Pazarı, Küçük Pazar, Nazlı Pazarı, Pazar Yeri, Tuz Pazarı ve Uzun Çarşı’dan da bahsedilmektedir.
Beşinci bölümde, kitap yazıldıktan sonra hatıra gelen 11 iş kolu ek olarak ilave edilmiş: Mahalle çarşı imamları, dam lovcuları, kar küreyiciler, bardak dizicileri, mevlit okuyucular, fetvacılar, külcüler, selâ verenler, kabalcılar gibi.
Son sözü yazan Hasan Remzi Çitçi’nin belirttiği gibi, kitapta yer alamayan, ilk anda unutulmuş iş kolları da mevcuttur. Bu kitapta, yarım asır evvelki Gaziantep esnafı ve sanatkârları hakkındaki anılar kısa notlarla kâğıt üzerine aktarılmıştır. Gaziantep esnaf ve sanatkârlarının bir fihristi gibidir; kendi konusunda ilk kitap sayabiliriz. Kültür dergisinde Gaziantepli esnaf ve sanatkârlarla ilgili birçok anı ve bilgi son 14 yıl içinde yayınlanmış ise de derli toplu ilk kitabı hazırlamak fikri ilk defa Hasan Remzi Çitçi’de doğmuştur. Şakir Sabri Yener’in de ilaveleri ile bu kitapçık meydana gelmiş bulunuyor. Kitabın konu olarak ele aldığı iş kolları üzerinde birçok folklor araştırması yapılabilir. Sayın Hasan Remzi Çitçi ile Sayın Hocam Şakir Sabri Yener, bu konuda öncülük ederek araştırıcılara güzel bir örnek vermişlerdir.
Bu anıları yazan Sayın Hasan Remzi Çitçi ile Hocam Şakir Sabri Yener’i tanımayan okuyuculara tanıtmak amacı ile kitabın son kısmına Şakir Hoca ile Hasan Remzi Bey’in kısa hayat hikâyelerini ve içindekiler kısmını da ben ilave eyledim.
Kitap bu hâli ile elli yaşından küçük Gaziantepliler için çok cazip bir yapıt hâline geldiği gibi, bundan yarım asır evveli yaşayan yaşlılar için de a
Gaziantep Kültür Derneği Başkanı Hulusi Yetkin
