Vatansever ve maarifperver Nuri Pazarbaşı’yı bundan bir yıl önce, 19 Nisan 1961 tarihinde kaybetmiştik. Nuri Pazarbaşı, bütün hayatı boyunca yurduna ve vatandaşlarına hizmet için çırpınmış, servetini bu uğurda sarf etmiş nadir büyüklerimizden biri idi.

1910 yılında Antep’te ilk olarak Yetimler Ana Okulu'nu kuran ve geliştirenin başında Nuri Pazarbaşı vardı. Antep Harbi’nde Heyet-i Merkeziye’nin idare heyeti başkanlığını yaptı. Savaşlarda şahsî servetinden binlerce altın sarf etti. Nice aç ve muhtaçları yedirip içirdi; elbise ve silah yardımı yaptı. Vatanseverliği için Antep Millî Mücadelesi’nde yaptığı fedakârlıklara karşı, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından İstiklâl Madalyası ile taltif edildiği gibi; Millî Müdafaa Vekâleti Genelkurmay 10. Şubesi'nin 1938 yılında bastırıp yayınladığı "Kahramanlar Destanı" adlı eserin 91. sayfasında, "Gaziantep Mücahitlerinden Pazarbaşıoğlu Nuri" başlığı altında hizmetlerinden bahsedilmiştir.

Nuri Pazarbaşı, tam 45-50 yıl önce ileriyi yakından gören maarifperver bir insan olduğundan, çocuklarına hususi olarak İngilizce ve piyano gibi dersleri ayrıca okutturmuş ve öğrettirmiştir. Oğullarının okuduğu Reşadiye Mektebi (şimdiki Cumhuriyet Okulu) talim heyeti öğretmenlerine her yıl yazlık ve kışlık elbiseler diktirip hediye ederdi. Öğretmenlerle ilmî konuşmalarda bulunur, ikram ve hürmetler yapardı.

Antep Savaşı’ndan sonra Antep’i görmek için şehrimize gelen merhum Müşir Fevzi Çakmak Paşa Hazretleri'ni ve maiyet-i erkâniyesini şehir namına evinde misafir etmişti. Ve yine 21 Ağustos 1938 Pazartesi günü Antep’i görmek için gelen, merhum Sülale-i Peygamber'den olan el-Seyyid Şerif Ahmed es-Senusi Hazretleri'ni de evinde misafir etmiş ve duasını almıştı.

Nuri Pazarbaşı çok cömertti, latifeyi severdi; büyükle büyük olur, kibirlilik hiç bilmez idi. Ticarethanesini Adana’ya naklettiği günlerde, Adana’ya gelip giden yüzlerce Antepli onun sofrasında yiyip içerlerdi. Hatta birçok düşkene harçlık ve sermaye olarak yardımlarda bulunurdu. 1940-1941 yıllarında Gaziantep Milletvekili olarak bulunduğu zaman İkinci Dünya Savaşı devam etmekte idi. Her yerde vesika ile halka ekmek dağıtılıyordu. O dar günlerde kendi parasıyla iki vagon buğdayı fakir halka dağıttırmıştı.

Hayatının sonuna doğru servetini kaybetmişti. 1959’da Büyük Millet Meclisi’nin kendisine kayd-ı hayat şartıyla tahsis ettiği ayda 500 lira ile hayatının son yıllarını münzevi olarak yaşadı. Sık sık tüccardan Kâmil Yetkin ile Reşit Büdeyri beylere uğrardı. Yayınlanmış birkaç broşürü vardır. 1947 yılında yazdığı Kur’ân-ı Kerim duasının sonunda yer alan münacaatını, bir örnek vermek için buraya aynen alıyorum:

ALLAH'IMA

Beni dünyada hiçbir ferde muhtaç etme Allah'ım Değil nâmerde, hatta merde muhtaç etme Allah'ım Hazineden hesapsız ver de muhtaç etme Allah'ım Maraz verme, tabib-i derde muhtaç etme Allah'ım Elimden tut aman her yerde muhtaç etme Allah'ım Eser-i şevk-i visalin serde, muhtaç etme Allah'ım Açılsın gözlerimden perde, muhtaç etme Allah'ım Azabından koru makberde, muhtaç etme Allah'ım Günahım affedip mahşerde muhtaç etme Allah'ım Cemâl-i pâkini göster de muhtaç etme Allah'ım Zâkirim ol bir yerde muhtaç etme Allah'ım

İlahî, affını yalvarırım. Senden lütfunu dilerim. Ve yine senden umum mahlukatına merhametini istirham eylerim. İstanbul 1947, Gaziantepli Tüccardan Kenan Matbaası Mehmet Nuri Pazarbaşı.

Nuri Pazarbaşı, 1961 yılı nisanının üçüncü günü hastaneye girmezden evvel, yıllarca önce hazırladığı vasiyetnamesini dostlarından Reşit Büdeyri’ye vermiş, onu vekil tayin etmişti. Ahbaplarıyla helalleşip Amerikan Hastanesi'ne girmişti. Ak saçlı, nur yüzlü, mütevazı, gayet dindar, müslüman bir insan-ı kâmil olan Pazarbaşı; müptela olduğu prostat ameliyatından zatürreye düşüp kurtulamayarak 19 Nisan 1961 Çarşamba günü Amerikan Hastanesi'nde 7 nolu odada, gündüz saat 17.00'de hayata gözlerini yumdu.

Nuri Pazarbaşı’nın Millî Mücadele yıllarındaki ve Birinci Dünya Savaşı senelerinde Antep maarifine ait yardımlarını öğrenmek isteyenlere; Gaziantep Kültür Dergisi’nin 10 Mayıs 1959 tarihli 19. sayısında yazdığım geniş bilgileri ve Kültür Derneği’nde satılan "Nuri Pazarbaşı’nın Hayatı" isimli broşürümü okumalarını tavsiye ederim. Gaziantep’te yeni yapılacak bir ilkokula Nuri Pazarbaşı isminin verilmesini de ilgililerden dilerim.

Fotoğraf: Mehmet Nuri Pazarbaşı (1875-1961)