Endüstri âleminde geniş ve önemli bir yer tutan bir unsur da keresteciliktir. Kereste, bilindiği gibi, genel olarak Türkiye ormanlarında mevcut muhtelif ağaçlardan tedarik edilir.(1) Fakat memleketimizde muhtelif inşaat ve endüstri malzemesi olarak kullanılan keresteler; kavaktan başlayarak başka başka isimlerdeki çamlar, gürgen, kayın(3), dişbudak, ceviz vesaire gibi ağaçlardan tomruklar işletmelerde(5) işlenerek meydana getirilen kerestelerdir; bunlara kalas veya lata denilir.
Yurdumuzun ormanları olan bölgelerde kerestecilik vardır. Fakat Gaziantep’te belli başlı ormanlar olmadığından kereste işletmesi yoktur. Ancak şehrimizde satılan keresteler; komşu iller ve kazalarından -mensup olduğu Başmüdürlükler bölgelerinden(7)- mamul ve gayrimamul halde (Bolu ilinin Düzce kazasından, Adana’dan, Andırın’dan ve Doğu Anadolu cihetlerindeki Tokat vesaire şehirlerden, Maraş’ın Göksun kazalarından) gerek tren gerek kamyonlarla getirtilir.
Bu kerestelerin tahta haline getirilmesi için şehrimizde hızar makinesi vardır. Latalar hızar atölyesinde planya denilen aletle kenarları silinerek istenilen ebatta biçilir. Bu işler, yani lataları tahta yapmak işi daha önceleri şahıslar, yani makine değil de iki işçinin latayı iki başından tutarak biçen biçkilerle büyük bir güç, enerji ve zaman sarfıyla yapılırdı.
Gaziantep’te kerestecilerin ve hızarcıların halen bulunduğu mevki; eskiden Karamezarlık adıyla anılan ve bugün Belediye tarafından dümdüz edilerek geniş ve uzun bir cadde haline konulan, Belediye binasının arkasından başlayarak şehrin batı tarafındaki medhali (Başkarakola) kadar uzayan geniş ve işlek bir cadde olan İnönü Caddesi'dir ki buralara sanayi bölgesine tabi Yeni Direkçiler Pazarı denmektedir.
(Devamı gelecek sayıda) Cemil GÜÇYETMEZ
(1) Bu ağaçlardan ayrı bir yazıda bahsedeceğim. (2) Kavak başlı başına bir konu olup ileride arz edilecektir. (3) Kayın, kerestecilikte kullanılan ve iki halde bulunan bir ağacın kerestesidir ki teknik araçlarla fırınlanmış olanına “fırınlı kayın”, fırından geçirilmemiş olanına da “kayın kalas” denilmektedir. Gaziantep’te bunlara genel olarak “Bağraz” deniliyor. (4) Tomruk; ormanlarda kerestelik ağaç köküne yakın yerlerden ve dal budak saldığı yerinden kesilip latalar haline getirilecek olan ağaç bedenine denilmektedir. (5) İşletmelere dair ayrı bir yazı takdim edeceğim. (6) Yurdumuzun ormanları ve ormancılığa dair ayrı bir yazı sunulacaktır. (7) Başmüdürlük bölgeleri de ayrıca bildirilecektir.
