GİRİŞ

İçten gelen bir hevesle huzurunuza çıkıyorum. Yeşil Nizip’ten ve Nizip’in birlik ve hamiyetli olan halkından bahsetmek istiyorum. Ben de Nizipliyim. Bütün emelim, Nizip’in büyük bir şehir olduğunu görmektir. Nizip’in gelecek yıllarda, tarihte olduğundan daha büyük bir şehir olacağına inanıyorum. Nizip halkının birlik olma ruhuna güveniyorum. Şu satırları yazarken Nizipli Muhittin Canpolat’ın yazdığı ve Abdurrahman Çevik’in bestelediği "Nizip Marşı"nı tekrar edip duruyorum:

Nizip Marşı

Düşmana gayet sertsin,

Hamiyetli bir fertsin,

Ey çalışkan Nizipli,

Ecdadın gibi mertsin.

Bu zeytin fıstık yurdu,

Gözlerinize nurdu.

Ey çalışkan Nizipli,

Her biriniz bir ordu.

Nizip’in Bulunduğu Yer

Nizip, Gaziantep iline bağlı bir ilçe merkezidir. Gaziantep şehrinin doğusundan Urfa’ya doğru uzanan asfaltın 47’nci kilometresinde Nizip kasabasına geliriz. Nizip’ten Urfa’ya doğru yola devam edersek 17 km sonra Fırat ve Fırat Köprüsü’ne, Birecik’e ulaşırız. 30 km güneyde Suriye sınırı vardır.

Nizip’in Arazi Durumu

Nizip kasabası; hafif dalgalı, tatlı meyilli, Fırat Nehri vadisine ve güneye doğru alçalan bir arazi üzerinde kurulmuştur. Bu ilçe dağlarının yüksekliği 900 metreyi geçmez. Suriye sınırı ve Fırat kıyısında yükseklik 500 metreyi bulmaz. Güney kısım yıpranmış düzlüktür. Kuzeyde ise sık sık tepelere, vadilere ve düzlüklere rastlanır.

İklimi:

Kış ve sonbahar kısa ve mülayim geçer. İlkbahar ve yaz uzun sürer. Bazı yaz günleri bunaltıcı sıcaktır. Yağmur kışın yağar. Ortalama yağış 400-500 mm’dir. Nizip, Akdeniz iklimi ile kara iklimi geçit yerindedir.

Akarsuları:

Birçok pınarları vardır. Başlıca suları "Nizip" ve "Çiftlik Suyu" ismini taşır. Sular, Fırat Nehri’ne akar.

Tarihte Nizip:

Nizip ilçesinde birçok eski şehir harabesi vardır. Nizip’in en eski ve şöhretli harabelerinden biri Karkamış’tadır. Bugün Suriye sınırı üzerinde bulunan Karkamış’ta, Milâttan evvel 13 ila 12’nci asırlarda Eti Devleti’nin en önemli bir şehri bulunduğunu tarihler yazar. Fırat Nehri kenarındaki Belkıs harabelerinde de bir tarih yatmaktadır.

Nizip, yollar üzerindedir. Birçok istila ordusu Nizip’ten gelip geçmiştir ve tarihte birçok savaş Nizip topraklarında olmuştur. Firavun Ramses’in Mısır orduları, Frigyalılar, Milâttan evvel yedinci asırda İran orduları; daha sonra Yunan ve Doğu Roma orduları bu bölgede görülmüştür. Bizanslıların uzun süren hâkimiyetine Milâttan sonra Emevî orduları son vermiştir. Abbasiler devrinde Nizip çok gelişmiştir. Bu devirde Antep dahi Nizip’e bağlı idi. Milâttan sonra 11’inci asırdan itibaren bu mıntıkaya Türk oymakları yerleşmeye başlamıştır. Mısır Memlûk idaresini, Dulkadiroğulları hâkimiyeti takip etmiştir. Nizip, 1516’da Osmanlı topraklarına katılmıştır. 1920 yılında Kurtuluş Savaşı’nda Antep’in yardımcısı olan Nizipliler içinde büyük kahramanlık gösterenler çıkmıştır.

Mülkî Teşkilât:

Nizip ilçesi, Gaziantep iline bağlıdır. 1962 yılında yüz ölçümü 1331 kilometrekare idi. İlçenin doğusunda Fırat Nehri, güneyinde Suriye hududu, batısında Oğuzeli ilçesi ile Gaziantep merkez ilçesi, kuzeyinde Yavuzeli ilçesi vardır. Yüzden fazla köyü, 80 muhtarlığı vardır. Hıyam, Tılfar, Mizar, Orul, Kertişe, Keferşık, Kürap, İkizce, Hülümen, Küştam, Binamlı, Kefercebel gibi nüfusu 500’den çok fazla köyleri vardır. Güneyde Barak nahiyesi Nizip’e bağlıdır.

Nizip’in Nüfusu ve Kültürel Durumu:

Nizip halkının ezici çoğunluğu Türkçe konuşur. Hem Türkçe hem Kürtçe konuşan vatandaşlara bazı köylerde rastlanır. Halkı İslam’dır ve çoğunluğu Hanefidir. Nizip’te Türk kültürü hâkindir ve millî davalarda çok hassastırlar. İlçeye birçok Türkmen oymağı yerleşmiştir. Nizip’in güneyindeki ovaya Barak Türkleri kendi isimlerini vermişlerdir.

Fotoğraf: Fırat üzerinde bulunan Karkamış Demiryolu Köprüsü’nden bir görünüş.

Nizip ilçesinin 1960 yılı genel nüfus sayımında nüfusu 68.234 kişidir. Kilometrekareye 51 kişi düşmektedir. Nizip, hızla nüfusu artan bir kasabadır. Genel nüfus sayımlarına göre Nizip şehrinin nüfus artışı şu seyri takip etmiştir:

Nizip kasabasının nüfusunun artmasında; halkının çalışkanlığı ve iş birliği yapmasının büyük rolü olmuştur.

Nizip’te Ziraat:

Nizip ilçesinde ziraate elverişli olmayan arazi bütün arazinin onda biri kadardır. Nizip şehri çevresi zeytin bahçeleri ile doludur. Nizip çevresine bakanlar bir zeytin denizi ile karşılaşırlar. Nizip ilçesinde birçok fıstık bahçesi de vardır. Bağcılık da ileridir. Çiftçilerin çoğu fıstık, bağ ve zeytincilikle meşguldür. İlçede incir, nar, zerdali, kayısı, erik, ceviz gibi ağaçlara da sık sık rastlanır. Nizip’te son yıllarda yeni birçok zeytin ve fıstık bahçesi kurulmaktadır. Zeytin ve fıstık bol gelir sağlamaktadır. Üzümün fazlası kurutulmaktadır.

İlçede yetişen buğday ve arpa mahsulü ilçe ihtiyacına yetişmez. Marul, karpuz, kavun, mısır, mercimek, domates, patlıcan, fiğ, biber; bol yetişen toprak ürünleridir.

Fotoğraf: Nizip’te eskiden kalma bir kilise.

Fotoğraf: Nizip’e ilk tren girerken.

Hayvancılık ileri değildir; geniş meralar yoktur. Boş arazileri son yıllarda fıstık veya zeytin bahçeleri işgal etmiştir. En çok bulunan hayvanlar sırası ile kıl keçisi, koyun, kısrak, öküz, sığır, beygir, merkep ve devedir.

Nizip’te İş ve Sanat Hayatı:

Nizip halkı çok çalışkandır. Nüfusuna nispetle kahveleri azdır. Nizip’te büyük fabrikalar ve imalâthaneler vardır. Meselâ: Zeytinyağı, pirina, üzüm balı, sabun vesaire imal eden "Ülfet Gıda Fabrikası" Türkiye ve Orta Doğu çapında büyük bir fabrikadır. Güvenal Zeytinyağı, Pirina ve Rafine Fabrikası gibi şöhret yapmış zeytinyağı, sabun ve pirina fabrikaları vardır.

Nizip’te hususî teşebbüs erbabı çok faaldir; ucuz ve bol enerji ile ucuz kredi beklemektedirler. Şehirde kunduracı, yemenici, terzi, marangoz, kalaycı, bakkal, kasap, tuhafiyeci gibi birçok küçük esnaf ve sanatkâr vardır. Son on yıl içinde devletin hususî teşebbüsü destekleyici yatırımlar yapmasının ve bilhassa Nizip’ye asfalt yolların yapılmasının, demiryolunun gelmesinin, Fırat Köprüsü’nün yapılmasının iş hayatının canlanmasında büyük rolü olmuştur. Bu sebeple de kasaba nüfusu bir misli artmıştır.

Nizip’in Hayırsever İnsanları:

Varlıkı Nizipliler içinde okul, cami, hastane, köprü, su yolu gibi eserler yaptıranlar çoktur. Nizip’in hamiyetli zenginlerine başka ilçe ve illerimizde pek rastlanmaz. Meselâ: Nizipli Ali Alkan bir "Kız Akşam Sanat Okulu" ve bir de "Ortaokul" yaptırmıştır. Hacı Hasan Akpek isminde başka bir Nizipli "Verem Savaş Dispanseri" binası kurmuştur. Hacı Salih Ekmekçi "Sağlık Merkezi" yaptırmış, ilkokul inşaatı gibi çeşitli hayır işlerine yardım etmiştir. Nizip halkı da yardım kampanyalarına candan katılmıştır. Halkın gayreti ile Nizip birçok esere kavuşmuştur.

Nizip’te Camiler:

Nizip’teki Leylek Camisi'nin yedinci asırda Halifeler devrinde yapıldığı halk arasında söylenir.

Fotoğraf: Nizip’te yeni yapılan hükümet konağından bir görünüş.

Çarşı Camisi'nin 14’üncü asırdan kalma olduğu, Molla Ahmet Camisi'nin de o devirlerden kaldığı rivayeti vardır. Saha ve Yeni Şıhlar isimli camiler 40-50 senelik; Zeytinlik, Ulu Cami, Hamam Camii, Yeni Cami isimlerini taşıyan camiler ise halkın yardımları ile son yıllarda yapılmıştır.

Nizip’te Folklor:

Nizip halkının çok zengin bir folkloru vardır. Folklor bilgileri henüz derlenip yayımlanmamıştır; aydınların gayretini beklemektedir.

Gelecekte Nizip:

Nizip’in geleceğine inanıyorum. Nizipli çalışkandır, Nizipli vatanseverdir. Nizipliler birçok şehrin halkına örnek olacaktır.

Fotoğraf: Nizip’te Leylek Camisi minaresinden bir görünüş.

Not: Bu yazı ve fotoğraflar, İlhan Özcan’ın hazırladığı "Nizip ve Nizipliler" eserinden Hulusi Yetkin tarafından özet yapılarak alınmıştır.