Türk Şehir Hukuku, Az Gelirli Vatandaşları Mesken Sahibi Yapma Görevini Belediyelerimize Vermiştir

Şehirlerimizin büyümesi, tabiatıyla mesken ihtiyacını da hızla artırmaktadır. Hızla artan nüfusun mesken ihtiyacını, devletimiz ve mahallî idareler karşılayamadığı için büyük şehirlerimizin etrafında gecekondu mahalleleri doğmuştur.

1930 tarihli 1580 sayılı Belediyeler Kanunu’nun 15’inci maddesinin 68’inci fıkrası ile 1950 tarihli 5656 sayılı kanun, belediyelerin mesken faaliyetlerini mecburî görevleri arasına almalarını emretmektedir. Bu hükümlere göre: Belediye meclisleri; lüzum ve ihtiyaç gördükleri takdirde belediye meskenleri yapmak ve meskenleri belde sakinlerine kiraya vermek veya satmak işlerini, müsait mevkilerde arazi almak, bina yapmak isteyenlere taksitle dağıtmak belediyelerin mecburî vazifelerinden sayılmıştır.

Mesken yapımını teşvik ve izinsiz yapılan binalar ile ilgili ilk kanun, gecekonduların türemeye başladığı 1948 yılında çıkarılmıştır. 5218 sayılı Ankara Belediyesine arsa ve mesken yapımı konusunda verilen yetki kanununu takiben, 5228 sayılı Türkiye ölçüsünde tatbik edilecek olan Bina Yapımını Teşvik Kanunu kabul edilmiştir. Mesken yapımını teşvik konusunda 5228 sayılı kanunla kredi ve vergi muaflıkları gibi kolaylıklar sağlanmıştır. 24 Nisan 1953 günü kabul edilen 6188 sayılı (Bina Yapımını Teşvik ve İzinsiz Yapılan Binalar) isimli kanun ile belediyelerimize; halkımıza arsa temin etmek ve halk konutlarını teşvik ve yapma, az gelirlilere intikal ettirme konusunda geniş yetkiler ve vazifeler verilmiştir. 6188 sayılı kanunu takiben 21.07.1959 tarihinde kabul edilen 7367 sayılı kanunla da ister şehir hudutları içinde olsun ister şehir hudutları dışında olsun, devlete ait arsaların kolaylıkla belediyelere intikali ve halk konutlarına tahsisi konusunda birçok kanunî imkânlar sağlanmıştır. Arsaların vatandaşlara tahsis ve temliki için 6188 sayılı kanunda teferruatlı hükümler vardır. 6188 sayılı kanun belediyelere, mesken ihtiyacını karşılamak amacı ile toplu hâlde ucuz ve basit meskenler inşa etme yetkisini vermektedir. Ellerine geçen arsalardan, ev yapımına elverişli olmadığı için belediyelerce 2490 sayılı kanun hükümleri gereğince satılan arsaların hasılatının, bu ucuz meskenlerin inşasının finansmanında kullanılması kabul edilmiştir. Son yıllarda İmar ve İskân Bakanlığı kurularak az gelirli vatandaşların ucuz arsa ve ev sahibi olma imkânları artırılmıştır. Son yıllarda 775 sayılı Gecekondu Kanunu çıkarılmıştır. Arsa Ofisi kanun tasarısı meclistedir. Belediyelerimizin kanunî imkânsızlık mazeretinde bulunmaları yersizdir. Belediyelerimizin çoğunun, gelir azlığı esbabımucibesi ile (Arsa ve Halk Konutları) davasına el atmadıkları görülmektedir.

Gaziantep’te Yapılan Gecekondu Önleme Bölgeleri

1963 yılında Gaziantep şehrinde 6.860 gecekondu vardı. Gecekondu davasını ilk ele alan belediyelerimizden biri Gaziantep Belediyesidir. Gecekondu tasfiye bölgesi; Keleş Hoca Mağarası denilen 87 evlik bir yer ile her an çökmek üzere olan 100 evlik Gündoğdu Mahallesi’dir. 187 gecekondu sahibine Hacıbaba gecekondu önleme bölgesinden yer ayrılmıştır.

Hacıbaba önleme bölgesinde ev yapacak 200 aileye; her birine 7.500 TL, %5 faizli, 20 sene vadeli mesken kredisi İmar ve İskân Bakanlığı eli ile sağlanmıştır.

600 ünitelik Hacıbaba, 1.000 ünitelik Çıksorut, 600 evlik Ünaldı Mahallesi gecekondu önleme bölgeleri kurulmasına başlanmıştır. Bu bölgelerin parselasyonu yapılmış; Hacıbaba’nın kanalizasyonu ve yolları yapılmış, su ve elektriği getirilmiştir. Ünaldı’nın kanalizasyon, yol ve suyu sağlanmıştır. Çıksorut’un kanal ve yollar inşaatına devam edilmektedir. Çıksorut, Alibaba, Çamlıca, Düztepe, Hoşgör, Ünaldı, Karşıyaka semtlerinde bulunan gecekondular ıslah edilmiştir. Yolsuz, susuz, elektriksiz, kanalizasyonsuz ev yığınları bir düzene sokulmuştur. Bu yerlerin yolları açılmış; döşeme, kanalizasyonları yapılmış, su ve elektrik getirilmiştir.

Gaziantep’te Halk Konutları İnşa ve Arsa Temin Etmek İçin Muhtar Bir Teşkilat Kurma Zamanı Gelmiştir

Gaziantep Belediyesi 98 yıllık tarihinde ilk defa, az gelirli vatandaşlar için arsa ve ev yapım işini 1964-1968 yılları içinde ele almış ve az zamanda büyük ilerlemeler kaydetmiştir. Fakat şehrimize her gün birkaç aile gelip yerleşmektedir. Nüfus her gün 25-30 kişi artmaktadır. Baş döndürücü şekilde artan nüfusun mesken ihtiyacını bu tempoda bir çalışma ile karşılamak imkânsızdır. Halkımız da mesken inşaatı konusunda her fedakârlığı yapmaya hazırdır. Kanunî imkânlar belediyelerimize verilmiştir. "Malî imkânsızlık vardır" mazeretini ben kabul etmiyorum. Malî imkânı bulmak her zaman mümkündür. Ortada bir teşkilatsızlık vardır. Az gelirli vatandaşlarımıza ucuz arsa temini, ev yapımını teşvik edecek, hatta bizzat ev yapacak, taksitlerle satacak, döner sermaye esasına göre münhasıran bu işlerle uğraşacak, belediyemize bağlı bir (Halk Konutları ve Arsa Edinme) müdürlüğünün süratle kurulması lazımdır. Bu müdürlüğün de başına geniş yetkili ve vazifeli uzman elemanları Belediye Başkanının bulması gerekir. Uzmanlara verilecek ücretlerin tatmin edici olabilmesi için bu konuda şirket kurmak yoluna gitmek de mümkündür. Şiddetli ihtiyaç sebebiyle halkımız, yeni kurulacak teşkilatın her zaman yardımcısı olacaktır. Bugünkü Fen Müdürlüğünde ise halka yardım ettiği kadar, halkımızın ev yapımındaki cesaretini kıracak davranış içinde olduğunu gösteren olaylar çoktur. Halkın Fen Müdürlüğünden şikâyeti çok fazladır. Hülasa yepyeni bir zihniyetle arsa temini ve ev yapım işi derhal ele alınmalı; ihtiyaçları karşılayacak teşkilat, amme ve idare hukuku prensiplerine ve ekonomik işletme esaslarına göre kurulmalıdır. Orta sınıfın arsa ve mesken ihtiyacını karşılayacak yapı kooperatiflerine yardımcı olacak yeni teşkilatı ise başka bir yazımın konusu yapacağım.

Hulusi YETKİN