NİHAİ METİN

Gaziantep'te eczacılık 1820 yıllarında başlıyor. O devrin eczacılarını şimdiki anlamda birer eczacı olarak kabul etmemek lâzım gelir. Bunlar üniversite mezunu değillerdi. Fakat halkın ilâçlarını nebati olarak hazırlarlar ve devirlerinin imkânları dâhilinde halka faydalı olmaya çalışırlardı. Bu sebeple şehrimiz eczacılığını 1- Diplomasızlar 2- Diplomalılar olmak üzere iki kısım altında inceleyeceğim.

Diplomasızlar devri: 1820’den bu yana birçok berber ve doktorlar eczacılık vazifesini ifa etmiştir. Bunlara Berber Torus, Berber Şitilinoğlu, Artın Hakim ve oğlu Karabit misal gösterilebilir. Yalnız şunu belirtelim ki bu saydıklarım o zaman şehirde büyük isim yapanlardı. Bunlar hekimlikteki ve eczacılıktaki şöhretleri sayesinde bugüne kadar halkın hafızasında yaşayabilmişlerdir.

Diplomalılar devri: 1870-1880 yılları arasında şehrimizde Amerikan Koleji’nin kurulması üzerine Ermeni vatandaşlarımızdan büyük bir kısmı burada okuyup mezun olarak Beyrut Amerikan Külliyesi’nde tıp ve eczacılık tahsil etmiş ve sonra şehrimize gelerek çalışmaya başlamışlardır.

Tahsilden gelenlerden:

• Eczacı Sabis: Gaziler Caddesi’nde şimdiki Cumhuriyet Mağazası yerinde.

• Eczacı Yelbant: Gaziler Caddesi Mevsim Mağazası yerinde.

• Eczacı Navor: Suburcu’nda Rüştü Atalar yerinde.

• Eczacı Antrenil: Suburcu’nda eski Hamit Uras muayenehanesi altında.

• Eczacı Honel: Şimdiki Suburcu İmam Kayalı acentası altında.

• Eczacı Baderer: Suburcu Şifa Eczanesi yerinde.

• Eczacı Dikvan: Şehir Kütüphanesi yerinde.

• Eczacı Annikyan: Suburcu’nda Moda Berberi yerinde ve bir tane de Amerikan Hastahanesi’nde olmak üzere dokuz eczane açtılar. Ermenilerin yurttan çıkarılma tarihi olan 1921 yılına kadar vazifelerine devam ettiler. Ermeniler gittikten sonra şehir birkaç ay eczanesiz kaldı.

Yukarıda yazdıklarımdan da anlaşılacağı üzere, ilk diplomalı tabip ve eczacılarımız Ermeni vatandaşlarımız arasından çıkmıştır. Bu durum Antakyalı Tevfik Doğan’ın 1922 yılında eczane açmasına kadar sürdü.

Eczacı Tevfik Doğan: İlk İslâm ve Türk eczacımızdır. Dai’lerin damadıdır. 1922’de Birecik’ten gelerek Honel’in eczanesini satın aldı. Burada dört yıl kadar kaldı. Sonra şimdiki İstanbul Eczanesi’nin bulunduğu yere taşındı. Bu taşınmaya sebep Mecit Barlas Hastanesi’nin şimdiki yerine Hüseyin İncioğullarının evinin bulunduğu yerden taşınmasıdır. Tevfik Bey’in 1938’de ölmesi üzerine eczaneyi Vasıf Onat satın aldı.

Belediye Eczanesi: Gaziantep Belediyesi 1923 yılında Keyvan Hamamı karşısındaki gözlükçünün yerinde bir eczane açtı. Sekiz yıl kadar çalıştı. 1928 yılında mesul müdür İsmail Hakkı Akbarlas’ın istifa edip müstakil eczane açması üzerine Gaziantepli İsmail Hakkı mesul müdür oldu. İki yıl sonra onun da istifa etmesi üzerine Belediye eczaneyi Salih Göksel’e sattı.

Şifa Eczanesi Asaf Erkılıç: 1923 yılının sonunda şimdiki Demokrat Parti merkezi altındaki dükkânlardan birisinde eczane açtı. Buradan halen oturmakta olduğu yere taşındı.

İstikamet (Türkiye) Eczanesi Cemil Barlas: 1925 yılı ilk aylarında, Tunaç Oteli altında bakkal Kâzım’ın bulunduğu yerde eczane açtı. Üç yıl sonra Doktor Hamit Uras’ın muayenehanesinin altına taşındı. Bir yıl sonra Dr. İbrahim Söylemez’in muayenehanesi yanına yani İmam Kayalı acentasının yarısına nakletti. Nihayet 1932 yılının 27 Şubatında şimdiki yerini yaptırıp taşındı. 1959’da İstikamet olan isim Türkiye olarak değiştirildi.

Kanaat Eczanesi İsmail Hakkı Akbarlas: 1928 yılı başlarında, sebze hali yanında, Yeni (Tutlu) Hamam bitişiğindeki şimdi yerinde bakkal dükkânı olan iki taraflı küçük dükkânda eczane açtı. Burada beş yıl kadar kaldı, sonra şimdiki Bekir Aksoy Eczanesi’nin bulunduğu yerin karşısındaki manifaturacının yerine taşındı. 1935’te Adana’ya, oradan da 1938 yılının 23 Temmuz’unda memleketi olan Hatay’a nakletti.

Salih Göksel Eczanesi Salih Göksel: 1928 yılında Belediye Eczanesi’ni satın alıp aynı yılın sonlarında şimdi yerinde Selçuk Göksel Eczanesi’nin bulunduğu yerde eczane açtı. 5 Ocak 1954’te müesseseyi oğluna devredip İstanbul’a nakletti.

Bekir Aksoy Eczanesi Bekir Aksoy: 1933 yılında Besni’den gelerek şimdi çalışmakta olduğu yerde eczane açtı.

İstanbul Eczanesi Vasıf Onat: 1939’da Tevfik Doğan’dan satın aldığı yerde eczacılığa başladı. Önceleri küçük olan eczane bugün büyütülmüştür.

Yeni Eczane Mustafa Ahi: 1943 yılında hastane eczacılığından istifa ederek Özbal Apartmanı karşısında eczane açtı. Üç yıl evvel şimdiki yerine nakletti.

İhsan Güzel Eczanesi İhsan Güzel: 1950’de halen Bak-Bak radyo atölyesinin bulunduğu yerde eczane açtı. Dört yıl sonra Atatürk Bulvarı’ndan, şimdi çalıştığı hal karşısına nakletti.

Aydın Eczanesi Neclâ Barlas: 6 Eylül 1952 yılında Çıkrıkçı Hamamı karşısında halen çalıştığı yerde eczane açtı. Eczacılarımız içinde yeğine doktora vermiş olanıdır. İlk kadın eczacımızdır.

Selçuk Göksel Eczanesi Selçuk Göksel: 5 Ocak 1954’te İstanbul’daki eczanesini babasıyla değişti. Bu eczane Salih Göksel Eczanesi’nin bir devamıdır.

Ulusoy Eczanesi Ahmet Ulusoy: 17 Temmuz 1954 yılında Gümüş Kastel’de Santral Oteli altında eczane açtı. 1957’de kendisi gibi askeriyeden ayrılmış bir eczacı olan Ali Yeltekin’e devrederek İstanbul’a gitti.

Sağlık Eczanesi Mustafa Hekim: Ordudan ayrılmadır. 6 Ekim 1954’te halen bulunduğu yerde eczane açtı.

Yeltekin Eczanesi Ali Osman Yeltekin: 1957’de satın aldığı Ulusoy’un yerinde eczacılık yapmaktadır.

Gaziantep Eczanesi Refik Özdinç: 6 Ocak 1958’de Suburcu’nda eczane açtı.

Ümit Eczanesi Ali Haydar Özuslu: 14 Mart 1958’de Şekerci Durdu İşhanı altında eczane açtı.

Atay Eczanesi İshak Abit Atay: 3 Temmuz 1958 yılında Mütercim Asım Caddesi’nde eczane açtı. Antakyalı İsmail Hakkı Akbarlas annesinin amcası olur.

Son olarak şunu söyleyeyim ki her on bin nüfusa bir eczane açma tahdidi 1950 yılında kaldırıldığından şehrimizdeki eczanelerin sayısı önümüzdeki yıllarda daha da artacaktır.

H. Uğurol BARLAS