Şehreküstü semtinde bulunan Emniyet Bakır Fabrikası sahiplerinden Gani Mermer ile yaptığım röportajı okuyucularıma sunuyorum.

— Gaziantep’te bakırdan yapılan eşyalar nelerdir? — Bakırdan hemen hemen her çeşit eşya yapılmaktadır. Hâlihazırda imal edilenler şunlardır: Vazo, satıl, muhtelif tabaklar, tencereler, leğen, çamaşır kazanları, mangal, banyo kazanları, bardak, ibrik, çaydanlık, tepsi, siniler... Bunlardan başka müşterinin zevk ve isteğine göre eşya yapılmaktadır.

— Yapılan bakır eşyaları nerelere sevk edersiniz? — Türkiye’nin hemen hemen her yerine sevk ederiz. En çok levha ve tahta bakır satılır. Yuvarlak levha bakırı Antakya, Malatya, Maraş, Kayseri, Burdur, Urfa ve Adıyaman’a göndeririz. Mezkûr bakırdan tencere, leğen, tabak, tas, bakraç gibi eşyalar imal edilir. Son zamanlarda binaların oluk ve çatı üstlerinde, çinko ve teneke yerine kullanıldığını görüyoruz.

— Bakır Antep’e nereden geliyor? — Elazığ’a bağlı Maden kazasından külçe hâlinde gelir. Maden'den toptan teslim fiyatı 780 kr., kirası ve hamaliyesi ile 790 kr.a mal olmaktadır. Bakır fabrikaları olarak, bakırcılık sanatı ile iştigal edenlere külçe bakırı levha hâline getirdikten sonra 950 kuruştan vermekteyiz.

— Gaziantep’te kaç tane bakır imalathanesi vardır? — Bugün şehrimizde belli başlı üç bakır fabrikası vardır: Emniyet ve Yeni Bakır imalathanesi gibi. Bugün işler vaziyette olan bu imalathanelerde levha bakır yapılmaktadır. Tel bakır imal etmek için gereken teşkilatı kurmaya çalışıyoruz.

— Günlük imal durumu nasıldır? — İmal durumunu isteğe göre ayarlamaktayız. Normal imal durumu günde 2-2,5 ton arasındadır.

— Geçmişte Gaziantep bakırcılığı nasıldı? — Civar vilayetlere nazaran Gaziantep bakırcılığı eskiden beri ileri bir durumdadır. Bugün ise eski zamana nispetle çok ileri bir hâldeyiz. Eskiden hemen her şey el işçiliği ile yapılırdı. Bugün ise nakliyatta kolaylık, teknikte ilerilik vardır. Bugün Türkiye'de en ucuz bakır imal edilen yer Gaziantep’tir. Sebebi ise sürümde fazlalık, teknikte ilerilik ve teşkilatta esaslılıktır.

— Bakırcılığın geleceği hakkında ne düşünüyorsunuz? — Bakırcılığın âtisi çok parlaktır. Zaman geçtikçe, medeniyet ilerledikçe bakırın kıymeti artacaktır. Bakıra ait çeşitli sanayi kolları kurulacaktır. İnsanlığın Etiler devrinde bakır en çok kullanılan bir maden olduğu gibi medeniyet şahikasında da kullanılacaktır.

— Bakır işlenilir duruma nasıl getiriliyor? — Bakır, toprak içerisinde cevher hâlinde bulunur. Cevher, fabrika ocaklarında ufaltılıp eritilme yoluyla %18 cevher almak için tarlalarda bulunan çakmak taşı ile beyaz taş fabrikaya getirilir. Fabrika kazanına çakmak taşı, beyaz taş ve bakır cevheri karıştırılıp eritilir. Eriyen kısım alta iner ve toplanır. Çakmak taşı, eriyen bakır cevheri içinde infilak eder. Üstte "cülüt" denen kısım kalır. Cülütün altında kalan bakır miktarı %50’dir. İkinci bir ocakta %95 bakır meydana gelir; ismine "Blister Bakır" denir. %100 bakıra da "Rafine Bakır" adı verilir. Antep’teki imalathanelere gelen bakır %100 tasfiye olur. Bugün bakırcıların kullandığı bakır %100 saf bakırdır.

— Bakırcıların bir isteği var mıdır? — Hepimiz durumumuzdan memnunuz. Herkes kendi kabiliyet ve iş hacmine göre bir şeyler kazanmaktadır. Tabir caizse kendi yağımızla kavrulmaktayız.

— Çeyrek asır evvelki bakır fiyatı nasıldı? — Pek iyi hatırlamıyorum. Yanılmazsam: 1930-1934 arasında kilogramı 625 kr. 1940-1941 arasında kilogramı 240 kr.tur.

— Derneğiniz var mıdır? Başkanları, üye sayısı ne kadardır? — Derneğimiz vardır. Birinci başkanı Hacı Savcı, ikinci başkanı Cabir Küllük’tür. Üye sayısı 67’dir.

Röportaj: Mehmet SOLMAZ