Vilayette hemen bütün ziraat mevzularına dal salmış polikültür bir ziraat sistemi hâkimdir. Umumiyetle şehirlerde içten dışa doğru birinci kuşak olarak sebze ve meyveyi esas alan bir sulu ziraat, ikinci kuşak olarak bağ, üçüncü kuşak olarak fıstık veya zeytin, son kuşak olarak da tarla ziraatına dayanan bir sıralanma vardır. Gaziantep Vilâyeti ziraatının ana unsurunu kuruda bağ-bahçe ziraatı (bağ, fıstık, zeytin) teşkil eder. Akarsu civarında çok ileri bir sulama sistemi mevcut olup sebze ve meyve çeşitleri yetiştirilir. Tarla ziraatının esasını hububat teşkil eder.
A) Bağ-Bahçe Ziraatı: Bağ-bahçe ziraatı Gaziantep’teki ziraatın temelidir. Kuruda yetiştirilen meyvelerden Antep fıstığı, zeytin ve bağ, iktisadi önemi haiz olan en mühim mahsullerdenidir. Vilâyetin en mühim meyvelik sahaları Merkez, Nizip, Kilis ve Oğuzeli merkez kazalarında toplanmıştır. Sebze ziraatı yalnız suyu bulunan köy ve kasaba civarlarında yapılmaktadır.
Antep Fıstığı: Türkiye Antep fıstığı istihsalinin yarısından fazlasını vilâyetimiz verir. En kesif fıstık sahalarımız Nizip kazası ile merkez kazasıdır. Vilâyetimiz Antep fıstığının gen merkezini teşkil etmektedir.
Bağ: Vilâyetimiz Türkiye’de en geniş bağ sahasına sahiptir. Bağlarımız otuza mütecaviz üzüm çeşidini sinesinde toplamıştır. Bağcılığımız eski bağcılık sisteminde yapılmaktadır. Kilis kazası floksera olduğundan yeni bağcılık Kilis’e girmiştir. Floksera vilâyetimiz bağcılığı için büyük bir tehlike teşkil etmektedir.
Zeytin: Zeytincilik, iklim bakımından müsait olan Nizip ve Kilis kazalarında inkişaf etmiştir. Oğuzeli kazasında zeytin yetiştiriciliği yeni olduğundan diğer kazalar kadar ileri bir zeytinciliğe sahip değildir. İstikbalde Oğuzeli’nde de zeytinciliğin gelişeceğine mutlak nazarıyla bakabiliriz. İslahiye’de bulunan yabanî zeytinlerin aşılanması da aynı derece mühimdir.
Diğer meyve ağaçlarından hem sulu hem kuruda yetiştirilen incir, ceviz, badem, kayısı vardır. Ayrıca sulanmak sureti ile şehir ve civarlarında erik, şeftali ve emsali meyveler yetiştirilir. Düşen varyetelerinde mahallen katırbaşı tabir edilen armutla münhasıran Nizip kazası ve civarında yetişen çekirdeksiz nar meşhur meyvelerindendir. Ekseriyetle bahçe ve kısmen de sulu tarla ziraatının yardımcı ve mütemmimi olan meyvesiz ağaçlardan kavak yetiştiriciliği vilâyetimizin hâlihazır ve müstakbel zirai istihsal ve gelirleri arasında ehemmiyetli bir yer teşkil eder.
Sebzecilik: Daha ziyade şehir civarındaki sulularda inkişaf etmiştir; istihsal ancak yazlık istihlakı karşılar. Vilâyette sebzecilik inkişafa müsaittir. Kış sebzelerinden soğan ve emsalinin ihracatı yapılmaktadır. Tüylü acur ve hıtta denen acur neviyle muhtelif tip patlıcanı, soğanı, hıyarı, havucu, turpu ve pancarı meşhurdur.
B) Tarla Ziraatı: Vilâyetimizin güney kısımlarında münhasıran tarla ziraatı yapılır. Tarla ziraatında hububat başta gelir. Umumiyetle kuru ziraat sisteminde yapılır. Tarla bir sene ekilir bir sene nadasa bırakılır. Çeltik ziraatı İslahiye’de inkişaf etmiştir.
Hububat: Hububat ziraatı vilâyetimizin Oğuzeli, Nizip, Kilis kazaları güneyi ile İslahiye civarı ve merkez kazasının kuzeydoğusunda inkişaf etmiştir. Hububattan vilâyette en fazla buğday ekilir. Yulaf müstesna diğer hububat çeşitlerinin ziraatı yapılır.
Bakliye: Vilâyette baklagillerden bol miktarda mercimek, nohut ve hayvan yemi olarak burçak ve culbant yetiştirilir.
Sanayi Nebatları: Vilâyette sanayi nebatlarından daha ziyade lif nebatları yetiştirilir (pamuk ve kenevir gibi). Pamuk sulu ve kuruda vilâyetin her tarafında dağınık olarak, kenevir ise daha ziyade Nizip ve merkez kaza civarında akarsu kenarlarında yetiştirilir. Münhasıran merkez kazada suluda ziraatı yapılan ve Mısır’a ihraç edilen Hasankeyf tütünü de vilâyetin mühim mahsullerindendir.
C) Sulama Sistemleri: Modern sulama metotlarının hemen hepsi vilâyette tatbik edilir. Sulamada border metoduna benzeyen maşara usulü sulama esastır. Sulama daha ziyade şehir ve kasaba civarında inkişaf etmiştir. Vilâyet sulu ziraata elverişlidir. Sulama suyu temininde müşkülat çekilmektedir. Fırat ve yer altı sularından istifade ile sulu sahaların artırılması mümkündür. Şimdilik sulama suyu temini esas olarak küçük akarsulara kurulan basit bentlerle yapılmaktadır.
D) Hayvancılık: Hayvancılığın vilâyet ziraatındaki rolü ikinci plandadır. Hayvan ve hayvan mahsulleri istihlakı karşılayamaz. Şehrin et ihtiyacı daha ziyade Doğu Anadolu’dan getirtilen sürülerle karşılanır. Yağ ve peynir ihtiyacı da aynı menbalardan temin edilir. Bölgede süt veçhesini esas alan ileri ve az bir hayvancılık vardır. Bu bakımdan sığırlardan cenup kırmızısı, koyunlardan ivesi, keçilerden bol sütlü kıl keçisi vilâyetimizi süt hayvancılığı bakımından karakterize eden ve bölgenin yerli malı olan hayvan çeşitleridir. Vilâyetimizde kümes hayvanlarından tavukçuluk da inkişaf hâlindedir.
E) Ziraat Alet ve Makineleri: Vilâyetimiz arazisi arızalı olduğundan ve zirai veçhesini bağ-bahçe ziraatı teşkil ettiğinden vilâyette makineli ziraat tam manasıyla gelişmiş değildir. Bununla beraber az da olsa en mütekâmilinden en iptidaisine kadar her türlü ziraat alet ve makinelerini görmek mümkündür. Arazi ve ziraat şekli yönünden Oğuzeli ve vilâyetin diğer güney sahalarında makineli ziraat daha fazla gelişmiştir. Toprak işlemesinde kullanılan karasabandır. Hasat, pek azı müstesna, umumiyetle orakla ve yolma suretiyle yapılır.
F) Ziraat Sanatları: Vilâyetimizde istihsal edilen mahsulleri kıymetlendirmek maksadıyla küçük ziraat endüstrisi hâlinde ziraat sanatları teessüs etmiş vaziyettedir. Zeytin mahsulü zeytinyağı ve sabun imalatında kullanılmakta olup gerek Kilis gerekse Nizip kazalarında muhtelif kapasitede zeytinyağı teshiraneleri bulunmaktadır. Merkez kazada sabunculuk inkişaf ederek muhtelif kapasitede sabun fabrikaları kurulmuştur. Üzüm mahsulü kurutularak, pekmez ve şarap yapılarak kıymetlendirilmektedir. Bu maksatla Kilis ve merkez kazada resmi teşebbüsün iki, hususi teşebbüsün birkaç tane şaraphanesi mevcuttur. Pekmez imalatı için birçok pekmez masereleri vilâyetin her tarafında mevcuttur. Fıstık mahsulünü kavlatmak ve çıtlatmak için gene birçok işletmeler kurulmuştur. Gaziantep Vilâyeti, istihsal edilen mahsulü kıymetlendirmek bakımından hakikaten geniş ve mütenevvi olarak ziraat sanatlarını bünyesinde kurmuş vaziyettedir.
