Kanunlaşan 5 yıllık kalkınma planında turizm davasının umumen başarıya ulaşması için bir şehir ve il olarak Gaziantep’çe gerçekleştirilmesi gereken konular hangileridir? Bunun için yapılacak işlemler nelerdir?
Komisyonumuz kanunun gerekçesi ve turizme ait bölümdeki hükümleri mahalli özellikleri göz önünde bulundurarak aşağıdaki esasları tespit etmiştir:
a) Bugün Gaziantep’te turistleri tatmin edici ve ihtiyacı karşılayıcı bir otel yoktur. Turizm kalkınması için en başta otel konusu akla gelir; bu bakımdan en az 50 yataklı, lüksten uzak, her türlü medeni ihtiyacı karşılayacak bir otelle bunun müştemilatından olarak aynı evsafta bir lokanta ve eğlence salonunun bulunması şarttır.
b) Sof Sayfiyesinin İhyası: Gaziantep’in batı yanında takriben iki bin rakımlı Sof Dağı, Birinci Dünya Savaşı’ndan önce pek önemli bir turist yeri idi. Suriye memleketimizden ayrılmazdan önce Kuzey Suriye ile Gaziantep ve Urfa bölgesinin bir sayfiye ve dinlenme mahalli olarak ün kazanmıştı. Üzerinde geceleme tesisleri ve iyi bir yolu olmadığı hâlde yaz ayları hayli turist çekerdi. Sof, bu durumunu havasındaki ozonlaşma özelliği bakımından bir şifa ve eteklerinde bölgenin büyük suları çıkan önemli bir kaynak olmasına, üzerinde kayalardan fışkıran manzarasına doyulmaz pınarlar bulunmasına ve geniş görüş açısına sahip yamaçlarına borçluydu.
Bir Amerikan dergisinde çıkıp 32 sene önce İstanbul’da yayımlanan Tan gazetesinden iktibasen neşredilen uzun bir yazıda bu vasıfları önemle belirtilen Sof Dağı, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bu önemini kaybetti. Ayrıca üzerinde İsviçre’dekileri andırır şirin ve güzel bir gölü de tabii sebeplerle orta yerinin delinmesi ile bu güzel varlığını kaybetti.
İşte Sof yaylasının Fevzipaşa asfaltı üzerindeki büyük Araptar köyünden itibaren pek kısa olan yolunun düzeltilmesi, burada bir tatil köyü ve dinlenme kampının kurulması hâlinde turizm bakımından Soğukluk’tan daha üstün bir önem kazanır; yurdumuza büyük faydalar sağlar.
c) Güceğe, Dülük, Karahüyük, Etebek, Bedirkent, Suboğaz, Keret ve Hıyam köyleri önünden geçtikten sonra Nizip Çayı adını alan ve tarihte Nehrilcevaz (Nehrilcez) adları ile anılan suyun geçtiği vadi ile kenarına serpilen kaynak sayısının fazlalığı, sularının bolluğu ve manzara bakımından dünyada tek eşi bulunmadığından sandığımız Sacır Vadisi tabii birçok güzellikleri ihtiva etmektedir.
İşte bu vadileri takip eden mevcut yolların ıslahı, özellikle Dermanlı Dede ve Paşa Pınarı gibi turistin ilgisiz kalamayacağı kaynak başlarının elden geçirilmesi ve buralarda dinlenme kamplarının yapılması da turizm bakımından fayda sağlayacak konulardır.
2 – Turistlerin gezdirilmesi için rehber ve araç sağlayan bir teşkil
3 – Turistlere Gösterilecek Tarihi Yerlerin Geliştirilmesi:
a) Müzenin Geliştirilmesi: Bunun için müze arsasının bir an evvel
b) Kalenin tamirine devam edilerek Gaziantep tarihinin kalkolitik devirden bu yana birçok kültür tabakalarının sinesinde toplanmış olan bu tarihi abideye gereken önemin verilmesi.
c) Camilerden eskiliği ve mimari orijinalitesi bulunan Boyacı ve Şeyh Fethullah camileri ile emsalsiz ahşap işçiliğini havi Ahmet Çelebi Camii’nin gerekiyorsa aslına uygun tamir ettirilmesi ve kıymetlerinin belirtilerek turistik konu hâline getirilmesi.
Gaziantep’e 13 km mesafede bulunan ve paleolitik devirden itibaren insan hareketlerine ve kültürüne sahne olmuş bulunan Dülük bölgesinin öneminin belirtilerek turistik mevki hâline konması. Burasının tarihi önemi bu kısa raporda anlatılamayacak kadar büyüktür. Yalnız şu kadarını söyleyelim ki önemli din hareketlerine de sahne olmuş; Luvilerden Etilere geçmiş Teşup kültü, mahiyetini muhafaza ederek ve isim değiştirerek burada Jupiter Dolichenus kültüne çevrilmiş, buradan Avrupa’ya yayılmış; Dülük’ün eski ismine izafeten bu külte Jupiter Dolichenus kültü denmiştir. Burası Jupiter Dolichenus kültünün ana vatanıdır. Burada ayrıca göze hitap edebilecek Roma devrinden kalma sayısız kaya mezarları olduğu gibi mozaik sahaları vardır. Mozaiğin üstündeki toprağın kaldırılması, hava şartlarından korunacak şekilde çatı ile örtülmesi suretiyle görülmeye değer bir hâle konması; mezarların temizlettirilerek tarih ve sanat kıymetlerinin belirtilmesi ve değerlendirilmesi çok yerinde bir çalışma olur. Bugün yolu bozuktur ve eserler köylüler elinde heba olmaktadır.
4 – İlk planda İslahiye bölgesinde bulunan tarihi Zincirli (tarihi adı Sam’al) ve havalisi; eski devletlerin şehirlerini süslemek için heykeltıraşlık eserleri yapan ve bugün yüzlerce taslak bulunan Yesemek’teki açık atölyenin yolunun yapılması suretiyle burası birinci sınıf bir gezi mahalli olabilir. Çünkü hem tarihi kıymeti var hem göze hitap edecek eserleri var.
Yine İslahiye bölgesinde Roma devrinden kalma İkizkuyu Cıncıklı mozaiklerinin Dülük mozaiği gibi değerlendirilmesi gerekir. Bunlar da çok güzel tarihi sanat eserleridir ve temsil ettikleri sanat kolunun en mükemmel örnekleridir.
Bundan başka Nizip’te Rumkale, Karkamış, Belkıs, Turlu; İslahiye’de Zincirli, Keferdiz, Tilmenhüyük; Kilis’te Ravanda Kalesi gibi önemli tarihi ve arkeolojik yerler vardır. Bugün buralarda göze hitap edecek derli toplu bir durum olmamakla beraber, görenleri devrinin ihtişam ve azametinin tesiri altında bırakmaktadır. Yollarının ve kendilerinin tanzimi ile turistik birer mevki hâline konması vilayet için büyük gelirler sağlayabilir. Rumkale’nin ayrıca manzarası ve Hristiyanların Der-Serkis makamı olarak ziyaret etmesi bakımından önemi vardır. Fırat kıyısındaki kayalara oyulmuş ve Hristiyanlığın gizli faaliyetine sahne olmuş kaya manastırlar da ayrı bir önem taşır.
Genel rehberden başka buraların önemini belirten ikişer, üçer sahifelik ayrı basımların yapılması da uygun olur. İmkân hazırlandığı takdirde bu, müze tarafından kolayca yapılır.
Folklor Bakımından
5 – Halkın büyük ilgisini çeken Gazali ile Hazreti Musa’nın halefi Yuşa Peygamber’e izafe edilen türbeler; sahabeden Davut Ejder’e ait bulunduğu söylenilen Dülük Baba türbelerinin onarılması ve ziyarete açılması, İslam ve İsrail turistlerinin gelişlerinde etkili olacaktır.
6 – Gaziantep millî oyunlarının tenevvüü ve çokluğu bakımından Türkiye’de ve dünyada en dikkate değer bir köşedir. Şehrimiz millî oyun ekibinin dar imkânlarına rağmen millî ve uluslararası festivallerde birincilik ve ikincilik gibi dereceler alması bu iddiamızın reddedilmez delilleridir. Bu sebeple şehrimizde ve yurdun diğer bölgelerinde açılacak turistik mahiyetteki festivallerin turistleri büyüleyici bir başarıya ulaşması için Gaziantep Turizm Derneğinin mali bakımdan takviyesi gerekir.
7 – Gaziantep, Türkiye’nin küçük sanat bakımından en önemli köşesidir. Bu durum bölgemiz tarihinin de ona verdiği bir özelliktir. Ancak teknik ilerlemeler birçok sanat kolunu ortadan kaldırmaktadır. Bu sebeple gerek tarihi gerekse turistik bakımdan halkın kullandığı sanat mahsullerini ve eşya çeşitlerini içine alan bir Etnoğrafya Müzesinin kurulması tarihi yönden olduğu kadar turistik bakımdan da önemli ve gereklidir.
8 – Gaziantep Ticaret Odasının teşebbüsü ile tesisine girişilen ve Odalar Birliği ile Ticaret Bakanlığınca desteklenen Gaziantep Fuarı’nın gerçekleşmesi turizm bakımından da önemlidir. Vakıflar idaresiyle Belediye arasındaki arsa ihtilafının halli ile bu önemli teşebbüsün bir an önce gerçekleşmesi memleket kalkınmasında esaslı rol oynayacaktır. Binaenaleyh arsa ihtilafının halli ile teşebbüsün tatbikat sahasına intikali gerekir.
9 – Bölgenin bütün yönleri ile genel bir rehberinin yapılması gayeye ulaşma bakımından faydalı olur.
Sonuç: Memleketin iktisadi ve içtimai kalkınmasında büyük fayda umulan turizmden beklenen sonucun alınması için; esasen eski çağlardan beri büyük yolların kavşak noktasında bulunmakla iç ve dış turizm bakımından canlı ve önemli bulunan Gaziantep’in yurt kalkınmasına daha yararlı hâle gelmesi; yukarıda arz edilen tesislerin kurulması, onarımların yapılması, tarihi ve arkeolojik yerlerle kamp ve eğlence mahallerini şehre bağlayacak yolların düzeltilmesine ve yatırım yapılmasına bağlıdır.
Arkeolojik kazılar için 2490 sayılı kanuna göre keşif yapılması mümkün değildir. Böyle bir çalışmaya imkân yoktur ve arkeolojik literatürde bu türlü bir çalışma şimdiye kadar geçmemiştir. Ancak mozaik açılması ve ören yeri tanzimi meblağlara ihtiyaç gösterir; kale tamiri ve yollar keşifle olabilir ve diğer umumi işlere girer. Mozaiklerin açılması, üstünün örtülmesi ve tanzimi için 500.000 lira tahminen kafi gelir.
Arkeolojik çalışmalar dışında kalan diğer tesislerin hangilerinin ön plana alınacağı şimdiden bilinmediğinden takribi olsun bir rakam vermeye imkân görülmemiştir. Kat'i hesapların yapılması gerektiğinden teklifimizin bu kısmının bir fen heyetine havale edilmesi suretiyle yatırıma esas olacak meblağın müsbet olarak tespiti mümkün olacağı kanaatine varılmıştır.
Keyfiyeti saygılarımızla arz ederiz.
