GAZİANTEP’TE ZİRAAT BANKASI’NIN TARİHÇESİ VE İDARE HEYETLERİ (1871-1910)

İlk bankanın 1847 yılında "Bank-ı Dersaadet" adıyla kurulduğu Osmanlı İmparatorluğu’nda, Ziraat Bankası’nın temelleri 1863 yılında Bulgaristan’ın Rusçuk bölgesinde Tuna Valisi sıfatıyla bulunan Mithat Paşa tarafından atılmıştır. "Menâfi Sandığı" olarak çiftçiye ödünç para vermek gayesiyle kurulan bu tesis, sonradan bütün Tuna vilayetinde faaliyette bulunmuş; 1866 yılında tüm Osmanlı vilayetlerine yayılmış ve sandığın "Ziraat Bankası" adını alması ise 1888 yılında gerçekleşmiştir.

Gaziantep’teki Ziraat Bankası şubesi idare heyetleri tarafından yönetilirdi. Hicri 1287 yılından 1326 yılına, yani 1871 yılından 1910 yılına kadar olan idare heyetlerinden ve banka mensuplarından bahseden bu yazı hazırlanırken; Türk Ansiklopedisi ile Osmanlı ve Halep salnamelerinden istifade edilmiştir.

Ziraat Bankası ve Menâfi Sandığı İdare Kadroları:

  • 1871 - Menâfi-i Umumiyye Sandığı Komisyonu: Mustafa Rifat, Mehmet, Abdülkadir, Karabel Ağa.

  • 1872 - Menâfi-i Umum Sandık Komisyonu: Hafız Efendi, Abdülkadir Efendi, Karabel Ağa.

  • 1873 - Menâfi-i Umumiyye Sandığı Komisyonu: Hafız Efendi, Muhammet Efendi, Karabel Ağa.

  • 1874 - Menâfi-i Umumiyye Sandığı Komisyonu: Başkan: Muhammet Efendi; Kâtip: Rahmi Efendi; Sandık Emini: Tevfik Bey.

  • 1879 - Menâfi-i Umumiyye Sandığı Memuru: Muhammet Efendi.

  • 1891 - Ziraat Bankası: Başkan: Abdurrahman Efendi; Kâtip: M. Sait Efendi; Sandık Vekili: Şıh Hüseyin Efendi; Azalar: Mulla Ağa, Hosep Efendi, Agop Ağa.

  • 1892 - Ziraat Bankası: Başkan: Kendirciyan Hosep; Azalar: Mulla Ağa, Agop Efendi; Kâtip: Avni Bey; Sandık Vekili: Şıh Hüseyin Efendi.

  • 1893 - Ziraat Bankası: Başkan: Kendirciyan Hosep; Azalar: Mulla Ağa, Agop Efendi; Kâtip: M. Sait; Sandık Vekili: Şıh Hüseyin Efendi.

  • 1894 - Ziraat Bankası: Başkan: Hosep Efendi; Azalar: Ahmet Hamdi, Abdurrahman, Mulla Mustafa Efendi, Şıh Hüseyin Efendi, Artin Ağa; Muhasebe Kâtibi: Mehmet Sait Efendi; Süvari Kâtibi Tahsildar: Ömer Efendi; Süvari Tahsildar: Mustafa Efendi.

  • 1897 - Ziraat Meclisi: Başkanı: A. Hurşit Efendi; Azalar: Hamdi, Hosep, Şıh Hüseyin, Arif Efendiler, Artin Ağa, Mehmet Bey; Kâtip: Abdullah İsmet Efendi.

    • Ziraat Bankası Şubesi: Başkan: Hosep Efendi; Azalar: Mandıros Efendi, Hamdi Efendi, Ali Bey, Sakıb Efendi, Abdülkadir Efendi; Muhasebe Kâtibi: Mehmet Sait.

  • 1898 - Ziraat Bankası Meclisi: Başkanı: Ahmet Efendi; Azalar: Hamdi Efendi, Muhammet Bey, Arif Efendi, Şıh Hüseyin Efendi, Hosep Efendi; Kâtip: Abdullah İsmet Efendi.

    • Ziraat Bankası Şubesi: Başkan: Hosep Efendi; Muhasebe Kâtibi: Muhammet Sait Efendi; Azalar: Mandros Efendi, Ahmet Hamdi Efendi, Sait Ağa; Süvari Tahsildarı: Ömer Efendi.

    • (Not: Ziraat Bankası 1895 yılından naklen; 25.748 kuruş 35 para gelir, sene-i mezkûr masarifi 13.847 kuruş 23 para olup bakiye 11.897 kuruş 35 para fazladır.)

  • 1899 - Ziraat Meclisi: Başkanı: Ahmet Hurşit Efendi; Azalar: İzropzade Hamdi Efendi, Muhammet Bey, Arif Efendi, Şıh Hüseyin Efendi, Hosep Efendi.

    • Ziraat Bankası Şubesi: Müdür: Hosep Efendi; Muhasip Kâtip: Yusup Efendi; Kâtip Refiki: Madros Efendi; Azalar: Sait Ağa, Hamdi Efendi; Süvari Tahsildarı: Mustafa Ağa.

  • 1900 - Ziraat Bankası Şubesi: Başkan: Hosep; Azalar: Sait Ağa, Hamdi Efendi, Abdullah Efendi; Muhasebe Kâtibi: Mustafa Nedim; Muhasebe Kâtibi Refiki: Abdurrahman Efendi.

  • 1901 - Ziraat Bankası: Başkan: Hosep Efendi; Muhasebe Kâtibi: Mustafa Nedim; Muhasebe Kâtibi Refiki: Nuri Efendi; Azalar: Hamdi Efendi, Abdurrahman Efendi.

  • 1902 - Ziraat Bankası Meclisi: Başkan: Abdülkadir Behcet; Azalar: Hamdi Efendi, Mehmet Bey, Hosep Efendi, Arif Efendi, Şıh Hüseyin Efendi.

    • Ziraat Bankası: Müdür: Hosep Efendi; Muhasebeci: Nedim; Muhasebeci Refiki: Nuri Efendi; Azalar: Hamdi Efendi, Hasan.

  • 1903 - Ziraat Bankası Meclisi: Başkan: Hosep Efendi; Muhasebe Kâtibi: Şıh Mehmet Efendi; Muhasebe Kâtibi Refiki: Nuri Efendi; Azalar: Hamdi Efendi, Mazlum Efendi.

    • Ziraat Bankası Şubesi: Başkan: İzropzade Hamdi Efendi; Azalar: Muhammet Bey, Hosep Efendi, Arif Efendi, Şıh Hüseyin Efendi.

  • 1904 - Ziraat Bankası Meclisi: Başkan: Hosep; Azalar: Sadık Efendi, Mazlum Efendi; Muhasebe Kâtibi: Şıh Mehmet Efendi; Muhasebe Kâtibi Refiki: Rüştü.

    • Ziraat Odası Meclisi: Başkan: İzropzade Hamdi Efendi; Azalar: Muhammet Bey, Hasan Efendi, Arif Efendi, Şıh Hüseyin Efendi.

  • 1905 - Ziraat Bankası Meclisi: Başkan: Hosep Efendi; Muhasebe Kâtibi: Şıh Mehmet Efendi; Muhasebe Kâtibi Refiki: Mustafa Efendi.

    • Ziraat Odası Meclisi: Başkan: Kadir; Azalar: Hosep Efendi, Tevfik Efendi, Koruç Ağa, Ohannis Efendi.

  • 1906 - Ziraat Bankası Meclisi ve Müstahdemleri: Başkan: Hosep Efendi; Muhasebeci: Şıh Mehmet Efendi; Muhasebe Kâtibi Refiki: Mustafa Efendi; Azalar: Sadık Efendi, Hamdi Efendi.

    • Ziraat, Ticaret ve Sanayi Odası: Başkan: Abdülkadir; Azalar: Hosep Efendi, Tevfik Efendi, Koruç Ağa, Ohannis Efendi; Kâtip: Şemsettin Efendi.

  • 1908 - Ziraat Bankası Meclisi: Başkan: Kendirciyan Hosep Efendi; Muhasebe Kâtibi: Şıh Mehmet Efendi; Muhasebe Kâtibi Refiki: Mustafa Efendi; Azalar: Daizade Hasan Sadık Efendi, İzropzade Hamdi Efendi, Şıhcı Hocazade Mehmet Efendi, Agop Efendi.

    • Ticaret, Ziraat ve Sanayi Odası: Başkanı: Mustafa Efendi; Azalar: Hosep Efendi, Tevfik, Koruç Efendi, Ohannis Efendi; Başkâtip: Şemsettin Efendi.

  • 1910 - Ziraat Bankası Meclisi: Başkan: Ahmet Hurşit Efendi; Muhasebe Kâtibi: Mehmet Emin Efendi; Muhasebe Kâtibi Refiki: Muhammet Beşir Efendi; Azalar: M. Emin Efendi, Daizade Sadık, İzropzade Hamdi.

    • Ticaret, Sanayi ve Ziraat Odası: Başkan: Mustafa Efendi; Azalar: Mulla Efendi, Ahmet Efendi, Kiork Efendi, Agop Efendi; Kâtip: Şemsettin Efendi.

Uğurol BARLAS