Gaziantep Kültür Derneği kitap ve broşür yayınlarından 57 numaralı kitap, 500 kuruş fiyatla satışa çıkmış bulunuyor. H. Uğurol Barlas tarafından hazırlanan ve 72 sayfa tutan eser; "Gaziantep Tıp Fakültesi Tarihi ve Azınlık Okulları" ismini taşıyor.

Gaziantepli merhum eczacı Cemil Barlas'ın oğlu olan Halil Uğurol Barlas, sosyal konularda değerli bir araştırıcı ve derleyici olduğunu ispat etmiştir. İstanbul Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü'nden mezun olan, istikbal vadeden geleceğin genç ilim adamlarından Halil Uğurol Barlas, bütün didinmelerine rağmen ihtisası olan konuda işe girememiştir. Sayın Uğurol Barlas, hâlen Karabük'te Demir Çelik İşletmelerinde plâsman uzmanlığı görevini yapmaktadır. Derneğimize gönderdiği mektuplarının çoğunun konusu Gaziantep ile ilgilidir ve burcu burcu Gaziantep kokmaktadır. Gaziantep'te doğmayan küçük oğlu Barış dahi babasının tesiri ile olacak "Ben Gaziantepliyim" diye iftihar etmektedir.

H. Uğurol Barlas'ın 1957 yılından bu yana Gaziantep Kültür dergisinde birçok araştırma yazısı yayımlanmıştır. Sayın Barlas'ın yalnız Gaziantep ile değil, yurdumuzun diğer parçaları ile ilgili kitapları da vardır. Örnek: "Maraş Düğün Âdetleri", "Kütahya Düğünleri", "Kayseri Düğünleri" gibi... İstanbul'da öğrenciyken yayımlanmasında ön ayak olduğu "Gaziantep Kurtuluş" dergisi koleksiyonlarında Gaziantep ile ilgili değerli sosyal araştırma ve derleme yazıları da yer almaktadır.

H. Uğurol Barlas'ın aynı zamanda şiire de merakı vardır: "Sen Beni Bilmezsin", "Sebebim Kuğu Kuşu", "Şehirdeki Çirkin Kız" isimli şiir kitapları mevcuttur. "Su" isimli bir de oyun kitabı yayımlanmıştır.

Fotoğraf: H. Uğurol BARLAS

1971 yılında H. Uğurol Barlas, Kültür Derneği'nin maddi desteğinden ziyade kendi mali gücüne dayanarak "Gaziantep Tıp Fakültesi Tarihi ve Azınlık Okulları" isimli kitabını bastırmış bulunuyor.

"Gaziantep Tıp Fakültesi Tarihi ve Azınlık Okulları" isimli kitabını incelediğimizde konuların yedi bölüme ayrılmış olduğunu görürüz.

Önsöz kısmında eserin hazırlanmasında faydalanılan kaynaklardan bahsedilmektedir. Aydınlatıcı belgelerin fotokopilerini sağlayan İstanbul Amerikan Bord Şirketi'ne, Beyrut Amerikan Kolejleri ve Boston Protestan Misyon Merkezi ilgililerine teşekkür edilmektedir.

İkinci bölümde; yabancı eğitim ve sağlık kurumlarının Gaziantep'te kuruluş nedenleri ele alınmaktadır. Amerikalıların Gaziantep'e 1830-1831 yıllarında yerleşip tesisler kurdukları, 1848 yılında Gaziantep'te Amerikan Hastanesi'nin kuruluşundan başlanılarak kurulan tesisler; ana hatlarıyla Halep salnameleri, Şer'i Mahkeme Sicilleri, "Türk Verdünü Gaziantep" gibi kaynaklara dayanılarak ve yabancıların sözleri örnek alınarak Gaziantep'te yerleşme nedenleri anlatılmaktadır.

Üçüncü bölümde; ilk misyonerlerin 1818'de Gaziantep'e gelişlerinden, ilk matbaanın 1831'de Gaziantep'te faaliyete geçişinden başlayarak Gaziantep Tıp Fakültesi'nin kuruluş ve gelişimi, Ermenice kaynaklara dayanılarak açıklanmaktadır. Gaziantepli azınlıkların gayretleri, kolejin ve tıp fakültesinin kuruluş hazırlıkları arka arkaya güzel ve akıcı bir üslupla anlatılmaktadır.

1876'da Gaziantep'te açılan Merkezî Türkiye Yüksek Koleji'nde bulunan:

1- Tıp, 2- Eczacılık, 3- Dişçilik, 4- Ekonomi, 5- Edebiyat ve Matbaacılık branşları ele alınmaktadır. Bu branşlardan mezun olan doktor, eczacı ve dişçilerden meşhur olanlar isimleri ile tanıtılmakta ve fakültenin yıllara göre gelişmesi anlatılmaktadır.

Dördüncü bölümde Tıp Fakültesi müfredat programı ele alınmaktadır. Tıp Fakültesi'nin öğretim görevlileri beşinci bölümde teker teker tanıtılmaktadır.

Altıncı bölümde azınlık okullarından bahsedilmektedir. Amerikan Erkek Koleji, Amerikan Kızlar Okulu, Amerikan Kız Koleji, Amerikan Yetim Evi Okulu, Amerikan Ortaokulu, Amerikan İlkokulu, Fransız Saint-Joseph Okulu, Fransız Saint-Joseph Kız Okulu, Yetim Evi, Kilikya Öğretmen Okulu, Nersisyan Millî Okulu, Nersisyan Okulları, Nizipliyan Tankara Okulu, Hayganuşyan Okulu, Ermeni Yetim İlkokulu, Atanaktan Okulu, Vartanyan Okulu, Gırtasiras Okulu, Kristoros Okulu, Lusavoriçyan Okulu, Lusavoriçyan İlkokulu ve diğer Ermeni ilkokulları teker teker ele alınmakta; istatistiki bilgilerle güçleri ve tesir alanları açıklanmaktadır.

Yedinci ve son bölümde; Merkezî Türkiye Koleji'nin ve azınlık okullarının Gaziantepliler üzerindeki olumlu etkileri dile getirilmektedir. Türkiye'de matbaa ve basının ilk gelişme yerlerinden birinin Gaziantep olduğu, Gaziantepli Türklerin okuma ve müspet ilme olan ilgilerinin artması, birçok özel Türk okulunun açılmasında ön ayak olunması, milliyetçilik şuurunun hızla gelişmesindeki olumlu etkileri teker teker anlatılmaktadır.

Sayın H. Uğurol Barlas eserinde; aşırı dogmatik bir görüşe kapılmadan gerçekçi bir görüşle, bir ilim adamına yakışır şekilde, tarafsız bir tutumla kurum ve olayları olduğu gibi tanıtmaya çalışmaktadır. Hiçbir peşin hükme kapılmayan H. Uğurol Barlas'ın, 19. asırda Güney ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yabancıların kültürel ve sağlık konularında gösterdikleri çalışmaları olduğu gibi aksettirmeye gayret ettiği görülmektedir.

Gaziantep bölgesi tarihinin karanlık kalmış konularından birini aydınlığa kavuşturan Sayın H. Uğurol Barlas'a sonsuz teşekkürler sunarız.

Gaziantep Kültür Derneği Başkanı Hulusi YETKİN