1967 yılının yaz aylarının sıcak günlerini yaşıyoruz. Her yıl olduğu gibi bu yılın yaz aylarında da hemşehrilerimizin su yetersizliğinden doğan şikâyetleri mahallî gazetelerimizde sık sık yer almaya başladı. Bilhassa yeni kurulan mahallelerimiz halkı arasında su davası zaman zaman günün konusu olmakta; Gaziantep şehrini kısa zamanda bol suya kavuşturamayan Gaziantep Belediyesini sorumlu tutan vatandaşlarımıza da sık sık rastlıyoruz. Gaziantep Belediyesinin bugünkü imkânları ile Gaziantep şehrini kısa zamanda yeterli miktarda suya kavuşturmasının mümkün olup olmadığını birlikte inceleyelim.

FENNİ SU ŞEBEKESİ GAZİANTEP ŞEHRİNDE NE ZAMAN KURULDU?

Bugünkü su durumunu iyice anlayabilmek için evvela Gaziantep şehrinin su şebekesi tarihçesine kısaca bir göz atalım: İlk fenni su tesisi Gaziantep’te 1936 yılında yapılmıştır. Eskiden beri kanallarla şehre getirilen Pancarlı Pınarı suyu, 250 milimetrelik borularla şehre verilmiştir. Saniyede 35 litre veren Pancarlı Pınarı’nın gücü, yaz aylarında 15 litre/saniyeye kadar düşmektedir. 1936 yılında şehir içi su şebekesi de Pancarlı suyunun 35 litre/saniyelik debisine göre hesap edilmiş, dar borularla ilk şebeke kurulmuştur. 1936 yılında Gaziantep şehrinin nüfusu 52.000 civarında idi. Sanki bu nüfus hiç artmayacakmış gibi 40.000 nüfusa yeter şekilde bir su şebekesinin kurulmuş olması, yapılan ilk büyük hata olmuştur kanaatindeyiz. Demek oluyor ki Türkiye’nin yedinci kalabalık şehri olan Gaziantep’e, fenni anlamda ilk sıhhi su bundan sadece 31 yıl önce getirilebilmiştir.

HIZLA ARTAN NÜFUSA RAĞMEN, GAZİANTEP ŞEHRİ SU ŞEBEKESİNİN GELİŞMESİ NASIL BİR SEYİR TAKİP ETMİŞTİR?

Çok partili devre girildikten sonra Gaziantep şehrinin nüfusu hızla artmaya başlamıştır. 1945 sayımında 62.775 kişi olan şehir nüfusu; 1950 sayımında 71.877 kişiye ulaşmış, 1955’te daha da hızlanarak 97.144 kişiyi bulmuş, 1960 sayımında 124.097 olan Gaziantep şehri nüfusu 1965 sayımında 153.367 kişiye ulaşmıştır. 1927 ila 1945 yılları arasında her yıl ortalama binde 25 oranında Gaziantep şehri nüfusu artarken; 1945 ila 1965 yılları arasında artış hızı birdenbire artarak binde 60 civarına ve bazı yıllarda binde 70 oranı gibi çok önemli bir hıza erişmiştir. 1965 nüfus sayımına göre Gaziantep şehrinin nüfusu her ay 571 kişi artmaktadır. Başka bir deyişle Gaziantep’te yaşayanlar bir yılda 6.854 kişi fazlalaşmaktadır. Bir insanın asgari günde 100 litre suya ihtiyacı olduğuna göre, Gaziantep şehrinin su ihtiyacının nasıl bir hızla arttığını kolaylıkla anlayabiliriz.

Gaziantep şehri su şebekesi ise artan nüfus hızına göre seneler itibarıyla genişletilip takviye edilebilmiş midir? Hayır. Gerçekten: Nizip yolundaki kuyu ancak 1946 yılında faaliyete geçebilmiştir. 1953’te Gazhane kuyusu, 1957’de Kasırcı Pınar, 1959’da Batalhöyük, 1960’ta Batalhöyük yuvarlak kuyu, 1962’de Narlı yolu kuyusu şehre su vermeye başlayabilmişti. 1962 yılında Gaziantep şehrine günde sadece 8.850 ton su verilebiliyordu. Eskiyen şehir su şebekesinden sızıp kaybolan su miktarının yüzde 35 gibi çok yüksek bir derecede olduğu da hesap edilmiştir. 1962 yılında Gaziantep şehrinde yaşayan 138.000 kişiden sadece 69.000 vatandaşın kış aylarına mahsus olmak üzere şehir şebekesinden yeter derecede istifade edebildikleri; şehir nüfusunun yarıdan fazlasının ise eskiden olduğu gibi özel kuyulardan elde ettikleri sularla ihtiyaçlarını karşıladıkları bir gerçektir.

GAZİANTEP ŞEHRİ SU ŞEBEKESİNİN SON YILLARDAKİ DURUMU

1963 ila 1967 yılları arasında Gaziantep şehrinin su meselesine Gaziantep Belediyesinin büyük bir önem verdiğini müşahede etmekteyiz. 1964 yılında Gaziantep şehrinin ilk defa su projesi yaptırılmış; 1962 yılında şehre verilen günlük 8.850 tonluk sıhhi su, 1966 yılında 3 misli civarında artırılarak 24.000 tona çıkarılmıştır. 1963 yılına gelinceye kadar mevcut su depolarının toplam hacmi 3.000 metreküpü ancak bulmuş iken; 1965 yılında 1.000 metreküp hacimli Çıksorut su deposunun, 1966 yılında ise 3.500 metreküp hacimli Kurbanbaba su deposunun inşaatına başlanmıştır. Halen her iki su deposunun inşaatı bitmek üzeredir. Mevcut su kuyularının derinleştirilmesi için derin pompaj motorları satın alınmakta, 300 ve 450 milimetrelik terfi boruları ile şebeke takviye edilmekte, şehre verilen günlük 24.000 ton suyun 1968 yılı başlarında 36.000 tona çıkarılmasına gayret edilmektedir. Mevcut şebekeden mümkün olduğu kadar fazla vatandaşımızın istifade edebilmesi için mevcut şikâyetler dikkatle incelenmekte, ileri sürülen hal çareleri içinde mantıki olanları denenmektedir. Klorlama tesisleri ile şüpheli sular ilaçlanmaktadır. Gaziantep Belediyesinin son yıllarda görülen büyük gayretine rağmen; hızla artan nüfus artışını mevcut şebekenin karşılayamaması, yaz aylarında su kuyularından gelen suyun azalması, şebekenin eskiyen kısımlarının çok kaçak vermesi, yeteri miktarda su deposunun olmaması, kaçakları tespit eden akustik test cihazlarının belediyemizde bulunmayışı, eskiden döşenen boruların darlığı gibi çeşitli sebeplerle halkımızın şikâyetlerinin gelecek yıllarda da devam edeceği benzemektedir. Şikâyetlerin son bulması, sanayi şehri manzarasına bürünen Gaziantepimizin hızla artan su ihtiyacını karşılayabilmek için ne yapılmalıdır? Başka bir deyişle, bugünkü mevcut su şebekesini en az 400.000 nüfusa göre yeniden kurma ve büyük su kaynaklarından bol su getirmek için ne gibi bir yol takip edilmelidir?

BÜYÜK SU KAYNAKLARINDAN GAZİANTEP'E SU GETİRİLMESİ İÇİN NE YAPMAK GEREKİYOR?

Gaziantep şehri civarında büyük su kaynakları mevcut değildir. Gaziantep şehri ortalama yüksekliği bin metreyi bulan bir yayla ortasında kurulmuştur. Bu yayla güneye doğru alçalır. Gaziantep’in doğusunda 80 kilometre uzaklıkta Fırat Nehri ile Gaziantep şehri arasında 600 metrelik bir yükseklik farkı vardır. Gaziantep’in kuzeyinde bulunan Aksu Nehri ile Gaziantep’in rakım farkı 500 civarındadır. Gerek 400 rakımlı Fırat Nehri ve gerekse 500 rakımlı Aksu Nehri, Gaziantep yaylasının yer altı ve yer üstü su servetlerini kendilerine çekmektedirler. Fırat ve Aksu Nehri'nden veya Pazarcık civarında inşa edilen Kartalkaya Barajı'ndan Gaziantep şehrine su getirilmesini iktisadi bulmayan Devlet Su İşleri Etüt ve Planlama Dairesi; Narlı civarında mevcut ve yine Gaziantep havzasından beslenen büyük su kaynakları üzerinde durmuştur. Yapılan hesaplara göre Gaziantep’e 40-50 kilometre uzaklıktaki Mizmilli menbaı saniyede 4.000 litre, Bağlama menbaı saniyede 5.000 litre su verecek kabiliyettedir. Başka bir deyişle Mizmilli kaynağı günde 345.600 ton, Bağlama kaynağı günde 432.000 ton su vermektedir. Her iki kaynağın toplam verimi günde 777.600 ton olup halen Gaziantep’e günde verilen 24.000 ton suyun 32 mislinden fazladır. Gaziantep şehrinin nüfusu bir milyonu geçse dahi Narlı ve Köprüağzı tren istasyonu civarındaki kaynakların, Gaziantep şehri ile birlikte geniş bir çevrenin uzun yıllar rahatlıkla ihtiyacını karşılayacağı anlaşılmıştır. 1963 yılında Devlet Su İşleri Etüt ve Planlama Dairesinin hazırladığı bir proje ve kanun tasarısına göre; Narlı civarındaki pınarlardan 725 litre/saniyelik suyun pompajla ve 34 kilometrelik bir isale hattı ile Gaziantep’e verilebilmesi için 1963 fiyatlarına göre 43.250.000 liraya ihtiyaç vardır. Kurulacak bu tesisin 1982 yılına kadar Gaziantep halkının ihtiyacını karşılayacağı, 1982’de ikinci bir boru hattının döşenmesi gerektiği hesap edilmiştir. Birçok büyük şehrimizin su davasını devletimiz halletmektedir. Projedeki muazzam rakamların karşısında Gaziantep Belediyesinin çok küçük kalan imkânlarını mukayese edersek, Gaziantep şehrinin su davasını da hükümetin halledebileceği gerçeği kendiliğinden ortaya çıkar.

MEVCUT ŞEBEKENİN GENİŞLETİLİP ISLAHI İÇİN KAÇ LİRAYA İHTİYAÇ VARDIR?

Gaziantep şehri mevcut su şebekesinin düzeltilip genişletilmesi için 25 milyon liraya ihtiyaç olduğu, 1963 yılı fiyatlarına göre Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce hesap edilmiştir. 25 milyon lira, Gaziantep Belediyesinin son yıllarda çok artan bütçesinin dahi bir mislinden fazladır. Yüzlerce davayı halletmek zorunda olan Belediyemizin bütün bütçesini su meselesine sarf etse bile, mevcut su şebekesini dahi düzene sokamayacağı şikâyetlerin arkasının kesilmeyeceği rakamların azametinden anlaşılmaktadır. Demek oluyor ki birçok büyük şehrimizde olduğu gibi Gaziantep şehri su şebekesinin ıslah ve genişletilmesi işini de Belediyemiz, devletin çok büyük yardımı olmadan gerçekleştiremez.

SONUÇ

Gaziantep şehri su şebekesini genişletmek ve düzeltmek ve aynı zamanda bol su veren kaynaklardan Gaziantep’e su getirmenin 75 ila 80 milyonluk bir iş olduğunu; Gaziantep Belediyesinin mali gücünün su davasını kökünden halledemeyeceğini, Gaziantep Belediyesinin son yıllarda gösterdiği canlı faaliyet gelecek yıllarda da devam etse dahi halkımızın şikâyetlerinin gittikçe artan bir ölçüde devam edeceğini yukarıdaki sütunlarda delilleriyle birlikte incelemiş bulunuyoruz. Türkiye’nin büyük şehirlerinin su davasını ele alan hükümetin, Türkiye’nin 7. büyük şehri olan Gaziantep’in su davasını da ele alması gerekmektedir. Bütün Gaziantepliler el birliği yaparak 1963 yılından beri Büyük Millet Meclisinde bekleyen "Gaziantep Şehri Su Kanunu Tasarısı"nın bir an önce kanunlaşması için gayret göstermemiz gerekmektedir.

Hulusi YETKİN