Sevahil, kara ve hudut gümrükleri olarak üç kısma ayrılan gümrük ve reji idaresi 1277 (1861) yılına kadar müteferrik surette cereyan ederken o sene dış işlerinde yapılan antlaşmalar üzerine “İstanbul Emtia Gümrüğü” adı, Rüsumat Emaneti’ne tahvil olunmuş ve Tanzimat’ın ilanına kadar gayrimuttarit bir şekilde kısmen emirler ve kısmen de ihale ve iltizam suretiyle idare olunmuştur.

1270 (1858) yılında yabancı devletlerle yapılan antlaşmalar üzerine tuz ile tütün ithali menedildiğinden bunlar için yeniden nizamname yazılmıştır.

1908 yılındaki Temmuz İnkılabı’ndan sonra “Rüsumat Müdüriyet-i Umumiyesi” hâline getirilen Gümrük ve Reji idaresinin Gaziantep’teki idarecilerinden bahseden bu yazı hazırlanırken; Rüsumat Salnamesi’nden, Osmanlı ve Halep salnamelerinden, Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü (C. 3, S. 63)’nden ve Maliye Mevzuatı (yıl 1928, C. 4, S. 5)’den faydalanılmıştır.

1868 Rüsumat Kâtibi: Ahmet Efendi

1869 Rüsumat Memuru: Ahmet Şükrü Efendi

1872 Rüsumat Müdürü: Rifat Efendi Baş kâtip: Recai Efendi

1874 Rüsumat Müdürü: Ali Rıza Rüsumat Kâtibi: Hafız Efendi Rüsumat Sandık Emini: Corci Efendi

1880 Rüsumat Müdürü: Rifat Efendi Rüsumat Başkâtibi: Sadettin Efendi Rüsumat Sandık Emini: Nimetullah Efendi

1883 Rüsumat Müdürü: Rıfat Efendi Rüsumat Kâtibi: Sadettin Efendi Rüsumat Sandık Emini: Nimetullah Efendi

1891 Reji İdaresi Kâtibi: Abdulkadir Efendi Reji İdaresi Sandık Emini: Habib Şuha Efendi

1892 Reji Müdürü: Zekeriya Efendi Reji Müdürü Sandık Emini: Habib Şuha Efendi Reji Müdürü Dava Vekili: Ataki Nasır Efendi

1893 Reji Müdürü: Zekeriya Muhasebeci: Habib Şuha Ambar Memuru: Ohannes

1894 Reji Müdürü: Zekeriya Efendi Reji Müdürü Muhasebecisi: Habib Efendi Reji Müdürü Ambar Memuru: Ohannes Efendi Türkî Kâtibi ve Dava Vekili: Noorej Türkî Kâtibi ve Dava Vekili Muavini: Mihail

1897 Reji Müdürü: Yunus Attar Efendi Reji Muhasebecisi: Habib Şuha Efendi Reji Ambar Memuru ve Dava Vekili: Ohannes

1898 Reji İdaresi Müdürü: Necip Antaki Efendi Reji İdaresi Muhasebecisi: Habib Şuha Efendi Reji İdaresi Ambarcısı: Ohannes Efendi Reji İdaresi Dava Vekili: Ahmet Efendi.

1899 Reji İdaresi Memuru: Necip Efendi Reji İdaresi Muhasebecisi: Habib Efendi Reji İdaresi Ambarcısı: Ohannes Efendi

1900 Reji Muhasebe Memuru: Çerkezgi Efendi

1901 Reji Müdürü: İlyas Efendi Reji Muhasebecisi: Çerkezgi Efendi

1902 Reji Müdürü: Müdir Efendi Reji Muhasebe Kâtibi: Necip Efendi Reji Ambarcısı: Mösyö Filango Reji Kâtibi: Karabit Ağa

1903 Reji Müdürü: Reşit Efendi Reji Muhasebecisi: Necip Efendi Reji Ambarcısı: Mösyö Filango Reji Kâtibi: Mustafa Efendi

1904 Reji İdaresi Müdür Vekili: Mösyö Filango Reji İdaresi Muhasebecisi: Mösyö Filango Reji İdaresi Ambarcısı: Necip Efendi Reji İdaresi Kâtibi: Mustafa

1905 Reji Müdürü: Ahmet Şükrü Reji Muhasebecisi: Mösyö Filango Reji Ambarcısı: Habib Reji Kâtibi ve Dava Vekili: Selim Efendi

1906 Reji Müdürü: Fuat Halil Bey Reji Muhasebecisi: Şarel Efendi Reji Ambarcısı: Habib Efendi Reji Kâtibi ve Sandık Emini: Selim Efendi

1907 Reji İdaresi Müdürü: Halil Fuat Efendi Reji İdaresi Muhasebecisi: Şeref Efendi Reji İdaresi Ambarcısı: Habib Efendi Reji İdaresi Kâtibi ve Dava Vekili: Selim Nur

1908 Reji Müdürü: Zehrap Tevfik Efendi Reji Muhasibi: Şarel Efendi Reji Ambarcısı: Nikoos Efendi Reji Kâtibi ve Dava Vekili: Selim Nuri Efendi

1910 Reji İdaresi Müdürü: Ali Şükrü Reji İdaresi Muhasebecisi: Şarel Reji İdaresi Ambarcısı: Kara Deryan Reji İdaresi Kâtibi ve Dava Vekili: Selim Efendi

1914 Reji Müdürü: Tayyar Bey Reji İdaresi Muhasebecisi: Mehmet Bey

1921 Reji İdaresi Müdürü: Selahattin Bey

Reji idaresi, muvakkat idarenin Samsun’da bulunduğu sırada Samsun’dan idare edildi; İngilizlerin İstanbul’u işgali üzerine Reji İdaresi yeniden İstanbul’a bağlanmıştır.

17 Temmuz 1927 tarihinden itibaren Reji İdaresi, İnhisarlar Duhan Kanunu ile kaldırılmış ve şimdiki Tekel idaresinin temeli atılmıştır.

Uğurol BARLAS