Gaziantep’te Eğitim Enstitüsü Açılması Hakkında Rapor
Resmî bülten ve beyanlardan edinilen bilgiye göre; öğretmen mevcudunun azlığı yüzünden orta dereceli ve mesleki teknik okullarımızın 6.500 öğretmene ihtiyacı bulunduğu ve bu ihtiyacın gün geçtikçe de arttığı bir gerçektir.
Bu gibi acil ve köklü davanın halledilmesi için birçok bölgelerde orta dereceli okullara dayalı olarak öğretmen yetiştiren müesseselerin açılmasını, Hükümetimizin programına paralel olarak Milli Eğitim Bakanlığı düşünüp planlarken; ilimizde de (Gaziantep’te) durum, böyle bir müessesenin açılmasına müsait görüldüğünden bu husustaki düşünce ve mülahazalarımızı aşağıda sıra ile arz ediyorum.
Gaziantep, nüfus çokluğu bakımından Türkiye’nin 7. şehirlerinden biridir. Gaziantep şehrinde bugün için 130.000 nüfus barınmakta, şehir nüfusu yılda 6.000 nüfus artış göstermektedir. İlimizin mülhakatı ile birlikte nüfusu 139.000’i aşmaktadır. Doğu ve Güneydoğu illerimizin ticaret ve endüstri merkezi olan şehrimiz merkezinde: a) 3.500 mevcutlu Lise, Ticaret Lisesi ile mevcudu 1.500’ü bulan Kız Ortaokulu, Erkek ve Kız Sanat Enstitüleri, Körler Okulu, yatılı ve nihaî (gündüzlü) Erkek Öğretmen Okulu; b) Kilis ilçesi merkezinde mevcudu 1.000’e yaklaşan Lise, Kız ve Erkek Sanat Enstitüsü, Kız Yetiştirme Yurdu, Kız Öğretmen Okulu; c) Nizip, İslahiye, Oğuzeli ilçelerinde birer ortaokul bulunmaktadır.
İlimize civar komşu illerimizden Malatya, Urfa, Diyarbakır, Mardin, Maraş ve Adana’da öğretmen okullarının bulunması Gaziantep’i merkezi bir duruma düşürmekte olduğu gibi; bu okullara yakınlığı, tren güzergâhı ve şose yollarının kavşak noktası üzerinde bulunması ve Eğitim Enstitüsünü besleyecek bütün kaynak ve müesseselere sahip olması bakımlarından Gazi şehrimiz ayrıca önemli bir değer taşımaktadır. Güneydoğu illerimizde bir eğitim enstitüsünün bulunmaması dolayısıyla; güney sınırlarımızın bir kalesi, bekçisi olan ve her türlü vasıf ve meziyetleriyle önemli bir yer işgal eden Gazi şehrimizde bir eğitim enstitüsünün açılması, hem uzak diyarlara yüksek tahsil için giden gençlerimize yüksek tahsil imkânını sağlayacak hem de orta dereceli okulların öğretmen ihtiyacını karşılamış olacaktır.
İlimizde Eğitim Enstitüsünün açılması için arsa durumu müsaittir. Belediyenin bu maksatlar için elinde ve şehrin en iyi semtlerinde arsaları mevcut olup belediye, kıymetli ve okul yapımına müsait arsalarını bedelsiz olarak verecektir.
Bu arzunun tahakkuku ve bu bölgede adı geçen müessesenin kurulması için mevcut bina ve arsa durumunun Yüksek Bakanlıkça tetkik ettirilmesinin uygun olacağı kanaatindeyiz.
Milli şuuru çok kuvvetli olduğu kadar tahsile de son derece ilgi gösteren bu yurt köşesindeki gençlerimize bir yükseköğrenim fırsatını bahşedecek olan Eğitim Enstitüsünün ilimizde açılması hakkındaki isabetli tetkik ve kararlarınıza mesnet teşkil edecek hususlar bu kısa raporumuzda belirtilmiş bulunmaktadır.
Yüksek takdir ve tensiplerinize saygı ile arz olunur.
Gaziantep Millî Eğitim Müdürlüğü’nün Gaziantep İli Merkezinde Yüksek Bir Teknik Okul Açılmasına Dair Raporundan Parçalar
Gaziantep; coğrafi ve kültürel bakımdan civar illere merkez olmakla, geniş bir hinterlanda sahip bulunan, endüstri hayatı ve gelişmekte olan çok çeşitli küçük sanayi faaliyetleriyle haklı bir şöhret yapmış olan bir şehirdir. Ancak Gaziantep, memleketin en büyük merkezlerine uzak bulunmakta; bu sebepten geleneksel bir tarzda yürüyen küçük sanayi, layıkıyla müspet bir istikamete yürütülememektedir. Geniş bir vatandaş kütlesi de çocuklarının uzak diyarlarda yüksek tahsillerine imkân bulamamakta ve bu imkândan mahrumiyetin ıstırabını derinden duyanların başında gelmektedirler.
Bugün Gaziantep’e emsal teşkil eden vilayetlerimizden Eskişehir, Bursa, Balıkesir ve Adana gibi il merkezlerinde büyük Millî Eğitim hareket ve hamlelerine iftiharla şahit olmaktayız. Bilhassa Bursa’da Eğitim Enstitüsü, birçok orta ve teknik öğretim müesseseleri açılmış, bina ve tesisler bakımından zamanın ihtiyacı ile yeni ilerlemeler, imar ve donatım değişiklikleri kaydederken; Gazi şehrin de böyle bir himmete tabi tutulmasını uygun mütalaa ediyoruz.
Yine bu meyanda Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisini açmış, üçüncü yılını idrak etmiştir. Bu tahsil kurumu fazla olarak Ankara, İzmir ve İstanbul’da mevcut olduğu gibi; aynı illerin bir kavşak noktasında ve çok yakınlarında bulunmasına rağmen kayırılmış ve böyle bir akademiye sahip kılınmıştır. Bu gibi bir ilim müessesesinin Eskişehir yerine Doğu veya Güneydoğu il merkezinden birinde açılmasının düşünülmemiş olması, geçmişte ilim adamlarımızla yetkili milli eğitim organlarının memleket ölçüsündeki gerçek davalarda yanıldıklarına işaret etmektedir.
Komşu Adana ilimizde üniversitenin bazı dallarının açılmasına dair teşebbüsler yanında, Gaziantep’in kaderi yönünden ihmale uğratılmasına gönlümüz razı olmamaktadır.
Devlet ve Millî Eğitim planlamaları muvacehesinde, geçmiş yılların ihmaline son verilerek bölgenin merkezi durumundan dolayı şehrimizin de bilhassa kalkınmasına müessir olacak yükseköğretim ihtiyacına acil bir çare aranmasını, mıntıkanın coğrafi durumu bakımından önemli telakki ediyoruz.
Vilayetimizde lise ve dengi okullardan yılda ortalama 600’den fazla öğrenci mezun olmaktadır. Buna ilaveten Maraş, Urfa, Adıyaman, Antakya gibi komşu illerin mezkûr okullarından çıkanlar da bu hesaba katılırsa ehemmiyetlice bir yekûn teşkil eden gençlerden yüksek tahsile gidebilenler, çok büyük sıkıntı ve mahrumiyetlere katlanarak bu tahsile anormal hayat şartlarıyla devam edebilmekte ve birçok istidatlar (yetenekler) da bu yüzden körlenip gitmektedirler.
Makine, elektrik ve mimari sahalarda büyük bir lüzum ve ihtiyaç duyulan, memleketimizin ekonomik, endüstriyel ve iktisadi gelişmesine tesir edecek teknik unsurları bağrında yetiştirmek için devletin yardımına lüzum hissetmekteyiz.
Memleketimizde yüksek tahsil kurumlarının daha ziyade İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük endüstri merkezlerinde toplanmış olması birçok bölgelerin aleyhine olduğu gibi; bu merkezlere Anadolu’dan yığın yığın insan akımını da mucip olmakla beraber, bu hâl inkişafı gecikmiş şehirler halkının pek çok zeki ve kabiliyetli gencini de yüksek tahsil imkânından mahrum etmekte, sadece zengin ve varlıklı ailelerin çocuklarına inhisar ettirmektedir. Ekonomik ve endüstriyel kalkınma güç ve hamlesinin işletilebilmesi ise ancak yüksek tahsil veren kültür kurumlarının bu gibi merkezi yerlerde açılıp yayılmasına imkân verecek kaynakların tesisi ile daha verimli ve rasyonel bir çalışma yoluna girilmiş olacağı gibi; belki de büyük şehirlere vaki akımı da önlemeye bir sebep teşkil edecektir.
Memleketimizde Doğu, bilhassa Güneydoğu kurak ve susuz bölgesinin mühendis, mimar ve teknik eleman gibi yapıcı ihtiyacının beslenmesi, makine, mimari ve elektrik şubelerini ihtiva eden bir teknik okul açılması hususunun tetkik mevzu yapılmasını; Hükümet ve hassasiyetle üzerinde durulan Yüksek Milli Eğitim plan ve programlarından cesaret alarak ve memleketin atisi ile menfaatlerini de telif etmek suretiyle işbu tekliflerimizi sunuyoruz. Bu maksada matuf okulculuk inkişaf ve prensiplerine her bakımdan elverişli 60–70 dönümlük müsait arsanın Belediyemiz tarafından bu işe tahsisine imkânımız mevcuttur.
Teknik bir yüksekokulun açılması uygun görüldüğü takdirde, istikbalin mimar ve mühendisleriyle bölgenin özellik ve karakterlerine uygun kuvvetli, müspet istihsal merkezlerimizin gelişip kurulacağını, dolayısıyla halen mevcut küçük sanayinin takviye ve inkişafa mazhar olacağını kuvvetle ümit ederken; milli şuuru tamam olan bu Gazi yurt bölgesindeki gençlerimize yükseköğretim fırsatını bahşedecek olan böyle bir okulun açılmasına dair kararımıza mesnet teşkil edecek noktaları yukarıdan beri bu kısacık raporumuzla arz ve beyan etmiş bulunuyoruz. Durum yüksek takdirlerinize arz olunur.
Kilis’te Eğitim Enstitüsü Açılması İçin Kent Gazetesinin Hazırladığı Rapordan Parçalar
Kilis, il içinde bir mikroklimadır, bir iklim adasıdır. Kuzeyi kapalı, buna karşılık batısından kolayca sızan latif Akdeniz rüzgârı, burayı İl Merkezinin kışın kuru ve soğuk, yazları fazla derecede sıcak yapan kötü etkisinden masun (korunmuş) tutmuştur. Kilis’te hemen hemen her mevsimde öğretim ve eğitim rahatlıkla yapılacak bir çalışma hâline gelmektedir.
Tarım ürünleri bakımından çeşitli ve bereketlidir. Öğrenci gıda bakımından ucuz yedirilecek, beslenecektir.
Kültür gelenekleri bakımından zengin ve varlıklıdır. Geçmişte mantık biliminde yeni prensipler ortaya atan mantıkçılar yetiştirmiş, Türkiye’de ün salmış eğitimciler yetiştirmiştir. Bunlardan bazısı dünya çapında şöhrete ulaşmıştır.
Yüksek dereceli okul çalışmalarında yardımcı olacak kitaplıklara sahiptir. On iki bin cilde ulaşan kitapları ile eğitim enstitüsünü besleyebilir.
Kilis’te devlet on milyondan fazla para harcayarak binalar yaptırmıştır. Tarım sitesi olarak kurulan binalardan biri, 60’tan fazla odası ile Kilis’te okuldan başka hiçbir alanda değerlendirilemez.
Bu bina çevresinde sosyal maksatlar için kurulan bir misafirhane ve geniş ölçüde bir salon var ki, eğitim için bulunmaz [bir fırsattır].
Konforlu, rahat 15 lojmanı ile öğretmenlere sıkıntı çekmeden görev yapabilecek imkânlara sahiptir. Türkiye’nin neresinden istenirse öğretmen sağlanabilir.
Kilis, ekonomik şartlar bakımından koca bir imparatorluğun göbeğinde bir şehirken, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra “bir çıkmaz sokak dibinde kalmış konağa” benzemektedir. Zeki ve kabiliyetli bir vatandaş kitlesi sırf geçimini sağlayabilmek için kaçakçılık gibi milli ekonomiyi zedeleyen davranışlara ister istemez kapılmaktadır. Nüfus yoğunluğu bakımından ilde en ileride bulunan bu çevrede geçimi sağlayacak imkânlar yaratılması, ancak bir kültür şehri hâline getirilmesi ile mümkün olabilecektir.
Dipnotlar [1] Bir maşara, 25 metrekarelik yer kaplayan eski bir yüzölçümüdür. [2] Siciller cilt 141, sahife 58’de 12 Cemaziyülevvel 1235 tarihli karara göre; Mehmet Ağa bu tarlayı, vakfiyede şahit olan Hacı Sadık Bey’den bir müddet önce satın almıştı. [3] Halep arkı, Cağdın köyü kuzeyindeki Paşa Pınarı’nın suyu ile yolda Sazgın ve Elmalı sularını da aldıktan sonra Halep’e akan su mecrasıdır. Diğer adı Kuik’tir. [4] Abdünnâfi Efendi, Münif Paşa’nın babası olup Mısırlı İbrahim Paşa tarafından Mısır’a götürülmüştür. Hacı Yasin Efendi de Göğüşlerden Hacı Taha ve Mustafa Ağa kollarının atasıdır. [5] Müftü Hacı Arif Efendi, Ali Efendi oğlu (Kozanlı) ailesindendir. Selim Efendi’nin Akpolat oğlu, diğer adıyla Basmacılardan olduğunu sanıyorum. Hacı Hafız Mustafa Ünlü, “Küçük Hafız”dır. Hacı Sadık Bey meşhur Battal Bey’in; dolayısıyla Belediye Reis Muavini Ali Budak ve Dr. Ahmet Hurşit Battal’ın; Miralay Mehmet Bey “Güzel” ve “Güzelce” soyadını taşıyan ve Güzelbeylerle amca çocukları olan ailenin; Emin Ağa ise Kaleağasıoğullarının atalarıdır. [6] Şer’i Mahkeme Sicilleri, Cilt 144, Sahife 302. [7] Şer’i Mahkeme Sicilleri, Cilt 144, Sahife 302. [8] Şer’i Mahkeme Sicilleri, Sahife 276. [9] Gaziantep Büyükleri, Sahife 115.
