Demircilik, Gaziantep’te henüz basit durumda olmakla beraber günden güne gelişmektedir. Madenî sanatlar iş kolu ise Gaziantep’te hızla gelişmiş ve en büyük şehirlerimizle boy ölçüşecek duruma gelmiştir. Eskiden Gaziantep’te demircilik, Türklerden çok Ermenilerin elinde bulunuyordu.

Öteden beri Kömürcü Çarşısı denmekle maruf yerde, Demirci Pazarı denilen pasajda 3’teki dükkânın sahibi olan Ahmet Parlar ile bir konuşma yapıyorum. Sanata çocukluğundan beri başladığını anlattığına göre yarım asırlık bir sanat hayatı yaşamış olduğunu ve bu sanatın kolay olmadığını söyledi. Genel olarak her demirci dükkânındaki esnafta bulunan demir imalatını kendisinden soruyorum:

— Demirden ne gibi şeyler yapıyorsunuz?

Memnuniyetle saymaya başladı:

— Çivi (bayağı çiviler), demir beşik, kapı kilidi, kapı menkeşesi (menteşe), kapı sürgüsü, pencere belbeti (pencerelerdeki demir parmaklık), ateş küreği, reşme (atın başına takılan), zincir, taş düzeltmek için yapıcıların kullandıkları zeyveler (gönye de denilir), zikke (sikke), kapı için halka (Bunun demirden yapılmış olanından başka tunç olanları da bulunmaktadır. Tunç imalatı yapanlardan tedarik edilmiş olup müşterilerin bu arzularını karşılamak için bir kolaylık olarak satışa arz edilmektedir.), çangal (çengel), et dövmek için et keseri (satır diyoruz), kuyu için makara (Makara ağaçtan yapılmakla beraber, yerine asılmak ve takılmak üzere gereken demir malzemesi demircilerde yapılıyor.), dişli (çekmeli tezgâh için), hayvan kaşağısı, tarak (yün taramak için), mengene (üzüm sıkmak için ağaçtan yapılır), ayna çivisi, pense (fıstık kırmak için), kekiç (çekiç; yine fıstık kırmak için), at için, merkep için buhağı, et asmak için çangal (kasapların kullandığı çengel), koyun için tıkırdak (çıngırdak, çıngırak da denilir), kazma (bağlarda ot vurmak için), orak (yolma hasadı için), çapa vesairedir ki şimdilik meydanda olan ve hatırıma gelen bunlardır.

— Demiri işlemek için ne gibi malzeme kullanırsınız?

— Evvela bir örs (Bir ağaç üzerine tespit edilmiş büyük, geniş bir demirdir ki ateşte yumuşatılan bir demir parçası bunun üzerinde dövülerek istenilen şekil verilir.), kekiç (çekiç; balyoz da denilen büyük cinsleri vardır), kıskaç (Kızgın hâle getirilmiş demiri ateşten alıp örse koymak ve evirip çevirmek için maşa ödevi görür.), her şeyden önce de bir ocak, içindeki kömür ateşini körüklemek için körük, mengene, matkan (demiri delmeye yarar).

— Bu işler için kullandığınız demiri nereden tedarik ediyorsunuz?

— Karabük Demir Fabrikasından tedarik ediliyor. Bunun ticaretiyle uğraşan tacirler vardır. Lazım olan miktar ve çeşitlerini onlardan alıyoruz.

— Kaç türlü demir vardır?

— Başlıca iki türlüdür. Bizim bu işlediklerimize ham demir deniliyor. Bir de çelik vardır ki buna dair pek az iş yaparız.

— Demir çelik hâline konmak istenirse ne yaparsınız?

— Esasen çelik, çelik olarak kullanılır; sulanırsa daha kuvvetli olur. Ham demiri ne kadar çelik yapmaya uğraşsak olmaz.

— Bu yaptığınız eşyadan ihracatta bulunuyor musunuz?

— Hayır, bizim ihracatımız yok. Gelen müşteriye lazım olanını satıyoruz.

Cemil GÜÇYETMEZ