(Sayfa 254’ten devam)
Hâlbuki Antep’in denize uzak olması ve satışların daima FOB yapılması karşısında fabrika-liman arasındaki nakliye masrafı da buna eklenirse şarabın zararına ihracı gerekmektedir.
Bu bakımdan Tekel'in bölgedeki kapasitesini artırması ve daha fazla yaş üzümün satın alınması mümkün görülmektedir. Çünkü Tekel diğer bölgelerden de üzüm alma durumunda olduğundan bütün alım gücünü Antep’e teksif etmesi kabil değildir. Kaldı ki Tekel’in sırf bölgeye yardım gayesiyle şaraplık üzümün tamamını işlemesi hâlinde, elde edilecek şarabın satılabilmesi bakımından karşılaşılacak problem Tekel’in halledebileceği konuların dışında kalmaktadır.
Şarap rüsümuna 50 kuruş ilâvesiyle Antep’e bir fabrika yapılması hususuna gelince, bunun yerine getirilme imkânı bulunsa bile şarap fabrikasının kapasite hesabına göre litresi 2 liraya mal olacağına ve memlekette şarap istihlâki 30 milyon litre civarında bulunduğuna göre yılda 15 milyon TL toplanacak ve bununla 7,5 milyon litre kapasiteli bir tesis kurulabilecektir. Bu takdirde bu fabrikaların işleyeceği üzüm 15.000 tona tekabül edecektir ki bu, bölgenin istihsalinde çok cüz'i bir rakam teşkil edecek ve bölgenin derdine çare olmadığı gibi, bu şarabın satışı da problem olarak karşımıza çıkacaktır. Bu bakımdan şaraplarımıza satış imkânı bulduktan sonra kapasite artışına gidilmesi uygun olacaktır.
Yapılmış olan tecrübelere göre dökülgen üzümü, evsafı itibarıyla oldukça düzgün bir konyak vermiş bulunduğundan istihsal edilecek konyağın ihraç imkânı bulunması şartıyla hiç olmazsa dökülgen üzüm miktarının yarısının konyak imâlinde kullanılması düşünülebilir. Bu konu, ihraç bakımından halli gereken bir konu olmakla beraber pratik yönden de birçok müşkülleri yenmeye vabestedir. Konyaklık üzümün münhasıran yaş üzüm mevsiminin devamı esnasında iki üç ay içinde işlenip konyağa çevrilmesi gereklidir. Bunun için en az bir mevsimde 15-18 milyon kilo üzüm işleyecek üç ayrı fabrikayla bir müşterek distilleri kurulması büyük sermayeye ihtiyaç gösterecektir. Bütün bu müşküllere rağmen, müşteri bulunduğu takdirde, konyak imâli tevessül edilecek olumlu çarelerden biri olarak kabul edilebilir.
Alkol konusunda ise bütün yıl işleyecek ve kuru üzümle çalışacak bir alkol fabrikasının verimli olacağı düşünülmüştür. Bu fabrika her ne kadar konyak fabrikasına nazaran daha basit ve daha ucuza mal edilecek kuru üzüm alkolünün (suma), kuru üzümün hâlen müstahsili tatmin etmeyen fiyattan alınsa bile, 1.000’lik bir litresi en az 420 kuruşa mal olmaktadır ve dünya piyasasında çok ucuza (115 kuruş) melas alkolü ile rekabet etmesine ve üzüm alkolünü melas alkolüne tercih eden piyasalar bulunmadıkça ihraç edilmesine imkân yoktur. Alkolde de konyakta olduğu gibi 1.000’lik bir litresine 400 kuruş üzerinden müşteri bulunmadıkça yatırım yapılması mümkün görülmemektedir.
Buna rağmen ileride inkişaf edecek olan rakı, votka, konyak ve likör imâlatında kullanılmak üzere hâlihazır istihsale ek olarak 10 milyon litre 1.000’lik alkol istihsaline gidilebilir. Bu takdirde 30 milyon kilo kuru üzüm, yani 110 milyon kilo yaş üzüm değerlendirilmiş olacaktır.
c) Gübreleme:
Antep bölgesi toprakları gıda bakımından oldukça fakirdir. Bu fakir topraklarda istihsali artırabilmek için yeteri derecede gübre ihtiyacının temini lazımdır. Bağcı bağ çubuğunu bağına dikerken dahi gübre vermeyi düşünmez. Gübrenin mahsulün kalite ve kantitesi üzerindeki tesirlerini göz önüne alarak yeteri kadar gübre verilmesi lazımdır. Toprakta eksik olan humusu ahır gübresi ile besin maddesi eksikliğini ticaret gübresi vererek temin icap etmektedir. Ticarî gübrenin verilmesinde toprakların tahlil edilmesi gerekmektedir. Tavsiye edilen gübre miktarlarının veriş zamanları bağcıya teferruatlı olarak anlatılmalıdır.
d) Sulama:
Bu bölge bağları umumiyetle kıraç topraklar üzerine kurulmakta olup haddizatında su faktörüne de ehemmiyet verilmez. Bunun için Gaziantep ilinde sulanabilen yerlerde kurulan bağlara muayyen zamanlarda su vererek mahsulün kalite ve kantitesini yükseltmek lazımdır.
e) Babalık Çeşitlerin Tespiti:
Bölgede geniş bir alanı kaplayan Tahannebi ile Hönüsü üzümüne babalık yapabilecek çeşitlerin tespit edilmesi lazımdır. Bu tespit edilen babalık çeşitlerle nasıl bir bağ tanzim edilmesi lazım geldiğini müstahsile öğretmek gerekir.
f) Adaptasyon Denemesi:
Türkiye’nin standart sofralık ve şaraplık üzüm çeşitlerinin burada adaptasyon denemelerinin yapılması lazımdır. İyi netice verenlerin süratle yayılmasına çalışılmalıdır.
g) Terbiye ve Budama Denemeleri:
Bu bölgenin standart çeşitleri için muayyen bir terbiye ile budama sisteminin araştırılması, iyi netice alınan usullerin bağcıya derhal intikal ettirilmesi lazımdır. Bu hususta Tarım Bakanlığı ile üniversitelerin iş birliği yapmaları tavsiyeye şayandır.
h) Makine ve Alet Temini:
Bağcıya modern alet ve edevatı kolay ve ucuz olarak temin edip bunları kullandırmaya alıştırmak gerekir.
i) Muhammediye Üzümü İstihsalini Artırma:
İyi bir sofralık üzüm çeşidi olan Muhammediye üzümünün çoğalmasına çalışılmalı, bu üzüm hakkında bağcılara tenvir edici bilgi verilmelidir.
j) Enformasyon:
Gaziantep radyosundan bağcılık hakkında sık sık konuşma yapılmalı; hava gidişi, donlu günler halka bildirilmelidir.
k) Hastalık ve Zararlarla Savaş:
Mücadele işine önem verilmelidir. İstihsal edilen üzümlerin en az yüzde 30-40’ı bu bölgede iyi bir mücadele yapılmadığından zararlılar ve hastalıklar dolayısıyla yok olup gitmektedir. Bu hususun ele alınması, savaş usullerinin köylüye gösterilmesi, mücadele araçlarının temininde köylüye yardımcı olunması lazımdır.
l) Uygun Fiyat Tespiti:
Şaraplık üzümlerin satışlarında Tekel’in tespit ettiği fiyat mühim rol oynar. Bu fiyatların tespitinde üzüm çeşitlerinin kaliteleri nazarıitibara alınarak fiyatlandırılmalıdır.
m) Filoksera İçin Tedbir:
Gaziantep ilinde filoksera artmakta olduğundan çeşitli anaçların adaptasyon denemelerinin yapılması lazımdır. Ayrıca filoksera olan bölgeler için anaçlarla yerli çeşitlerin afinite durumları araştırılmalı ve bağcıya tavsiye edilen anaçla hangi çeşidin kullanılacağı bildirilmelidir.
SOFRALIK ÜZÜM İHRACATININ ARTIRILMASI İÇİN ALINMASI GEREKLİ SAİR TEDBİRLER
a) İşçi Yetiştirilmesi:
Gaziantep bölgesinde hasat, ambalaj ve istif işçisinin yetiştirilmesini temin gayesiyle Tarım Bakanlığı ile İGEME müşterek kurslar açmalı ve deneme partileri hazırlatılmalıdır. Ayrıca İskenderun liman işçisinin yetiştirilmesi için İGEME, Ulaştırma Bakanlığı ile iş birliği yapmalıdır.
b) Nakil Vasıtası Temini:
İhracata hazırlanmış olan malların en kısa zamanda nakliyelerini temin için soğuk hava kamyonları veya vagonların kiralanmasında ihracatçılara yardımcı olunmalıdır. Ayrıca soğuk hava vasıtalarının ihtiyacı olan gaz ve diğer teknik ekipman mahalli idarelerce temin edilebilmelidir.
c) Kredi Kolaylığı:
Gerek kooperatif ve gerek özel firmalarca yapılacak ihracatta kullanılmak üzere kredilerin zamanında ve yeterli miktarda kolaylıkla verilmesi Ziraat Bankası’nca temin edilmelidir.
ÜZÜMÜN DEĞERLENDİRİLMESİ İÇİN GEREKLİ DİĞER TEDBİRLER
a) Kuru Üzümün Tekel Tarafından Alınması:
Bölgedeki kuru üzüm istihsali ile Tekel’in mübayaası arasındaki farkı teşkil eden miktarın değerlendirilmesi için özel bir piyasası olmayan bu üzümün tamamı Tekel tarafından satın alınmalıdır. Diğer taraftan Tekel'in de diğer civar bölgelerden kuru üzüm alma mecburiyeti dolayısıyla karşılaşacağı güçlükleri tahfif etmek gayesiyle ve alkole pazar bulunması kaydıyla müstahsil kooperatifinin kendi malı olan bir alkol fabrikası kurması teşvik edilmelidir. İzmir’de Tariş’in hurda incirlerinden alkol yapma teşebbüsü gibi.
b) Alkolün Akaryakıtta Kullanılma İmkânının Araştırılması:
Alkolün sarf yerini artırma konusunda yapılacak çalışmalar meyanında ve ihraç imkânı buluncaya kadar geçici bir tedbir olarak alkolün akaryakıta katılıp katılamayacağı, katılım nisbeti çok cüz'i ve yabancı memleketlerde de zaman zaman uygulanmış tedbirlerden olmak bakımından tetkik konusu yapılabileceği göz önünde tutulmalıdır.
c) Kuru Üzüm İstihlâkinin Artırılması:
Kuru üzümün kışla, okul ve hastane gibi toplu kitlelere yedirilmesi yollarının araştırılmasına gayret sarf edilmelidir. Ayrıca dâhili tüketimin artırılması için ufak ambalajlar içerisinde büyük istihlâk merkezlerinde satılmasına çalışılmalı, sürümü için gerekli propaganda yapılmalıdır.
d) Konsantre Şıra İhraç İmkânlarının Araştırılması:
Dış memlekete konsantre şıra ihracını temin için Ülfet’i devralmış olan Gaziürün firmasına ait mevcut tesisin ihya edilerek çalıştırılması ve konsantre şıra ihraç imkânları ilgili mercilerce araştırılmalıdır.
e) Pekmez İstihlâkinin Artırılması:
Pekmez kullanma yerleri; şartlarına ve isteklerine uygun olarak Antep fıstığı, vanilya, kakao vb. katkı maddeleriyle hazırlanmış ve gösterişli ambalajlı pekmez mamulleri piyasaya intikal ettirilmek suretiyle artırılmalıdır. Odalar Birliği, özel teşebbüs sahiplerine imâlatın modernleştirilmesi ve satış yönünde yol göstermeli ve teşvik imkânları temin etmelidir.
f) Büyük kısmı ithal edilen mısırdan yapılan glikoz yerine üzüm balı ve üzüm glikozunun ikame edilmesi hususu etüt edilmelidir.
g) Şarap ve Diğer Alkollü İçkiler İhraç İmkânının Yaratılması:
Şarap ihracatı başlıca maliyetin düşürülmesine bağlı olduğundan, ihracatın ancak devlet yardımıyla realize edilmesi mümkün olabileceğinden bu imkân sağlanmalıdır. Suma, konyak ve diğer alkollü içkilerin ihracatında durum aynı olduğundan şarap için alınan tedbire eş tedbir uygulanmalıdır.
h) Üzüm Alkolünün Melas Alkolü Yerine İkame Edilmesi:
Alkollü içki imâlinde kullanılan melas yerine üzüm ispirtosu kullanılması mecburi kılınmak suretiyle tasarruf edilecek melasın ihracata tahsis edilmesiyle döviz gelirimizin artırılması ve öte yandan üzüme sarf yeri bulunması sağlanmalıdır.
i) İhraç Gayesiyle Yabancı Sermaye Bulunması:
İmâlatın tamamını ihraç etmek kaydı şartıyla alkollü içki imâlinde bir yabancı sermaye ve yabancı kredi celbi imkânı araştırılmalıdır.
j) Alkollü İçki İhracının Kolaylaştırılması:
Alkollü içkilerin ihracatında her türlü mevzuatın tahmil ettiği vergi, rüsum vb. kaldırılarak muameleler basitçe icra edilmelidir.
KISIM IV SONUÇ
Bölgede ihraçlık üzüm çeşidi mevcut olmakla beraber, bağların teknik bakımdan yoksun olması sonucunda ihraca salih miktar çok cüz'i bulunmaktadır. Ayrıca bu çeşidin yetişme vakti dış pazarlara bol sevkiyat yapıldığı mevsime rastladığından fiyat temin edilememektedir. Bunların yanında gerek bağ gerek ihracata hazırlık gerek yükleme işçisi eğitilmemiştir. Ulaştırma imkânları tam kapasite ile temin edilememektedir. Şimdiye kadar yapılan deneme mahiyetindeki ihracat bu vakıaları ortaya koyduktan başka ileride yapılabilecek ihracatın en fazla 2.000 tona ulaşabileceğini göstermiştir. Bu itibarla bölgenin sofralık üzüm istihsalinin ihracat yoluyla tam olarak değerlendirilmesi mümkün görülmemektedir. Bununla beraber bağ bakım işçisinin yetiştirilmesi ve yaş üzüm piyasasında hareket yaratması ve nihayet mümkün olan miktarın değerlendirilebilmesi bakımlarından ihracat teşebbüslerine devam edilmelidir.
Gerek kurutmalık çeşitler gerek sofralık olup da başka şekilde değerlendirilemediği için kurutulan yaş üzümler 200.000 tona baliğ olan ve mecburen kuruyan bu ürünlerin ihracatın gelişmesine kadar tamamının Tekel tarafından satın alınmak suretiyle değerlendirilmesi uygun olacaktır.
Şarap ihracatının dış pazarlarla rekabet edecek fiyata sahip olamaması dolayısıyla ihraç imkânının sınırlı olması, özel amillerin Antep üzümlerine fazla rağbet etmemeleri ve esasen Antep’in yerli ve yabancı çeşitlerinin denemeleri yapılıp iyi sonuç verenler tespit edilinceye kadar şaraplık üzümlerinin kalite şarabı verebilecek evsafta olmamasından dolayı mevcut kapasitenin artırılması bugünkü şartlar altında ekonomik görülmemektedir. Ancak kalite şarap verecek üzüm cinslerinin ikame edilmesi suretiyle kalite şarabı elde edilmek ve ihracatta devlet tarafından sübvansiyon temin edilmek mümkün olduğu takdirde bu artış nisbetinde şarap imâli kapasitesini artırmak düşünülebilir.
Gerek yaş gerek kuru üzümün alkol veya konyak imâlinde kullanılması kısa vadeli bir çare olarak görülmekteyse de bunun için büyük yatırım gerektiren tesislerin, imâlatın tamamını ihraç etmek kaydıyla gelecek bir yabancı sermaye tarafından veya yabancı kredi ile kurulması yollarının araştırılması uygun görülmüştür. Alkolün istihsal maliyetinin dış pazarlardaki fiyata nazaran yüksek olması karşısında yerli imkânlarla kurulabilecek bir tesis gene devletin sübvansiyonuna ihtiyaç gösterecek, ayrıca kullanacağı üzüm miktarı bakımından da bölgenin bugünkü problemine önemli bir çare teşkil etmeyecektir.
İhraç şansı diğerlerine nazaran daha fazla bulunan konsantre şıra (üzüm balı) istihsali üzerinde durulması ve Ülfet’te mevcut tesisin ihya edilerek deneme mahiyetinde tekrar çalıştırılması ve alınacak sonuca göre tevsi edilmesi yerinde görülmüştür.
Bölgenin yaş üzüm değerlendirmesi genel olarak organizasyon ve sermayeye ihtiyaç gösterdiğinden mahalli üzüm kooperatifinin ve benzeri teşekküllerin organizasyon ve kredi yönünden takviye edilmek suretiyle kuvvetlenmeleri ve müstahsil hüviyetleri yanında imalatçı ve ihracatçı hüviyeti intisap etmeleri gerekli görülmüştür.
