Eski mahpuslar naklediyorlar:

Koğuş çavuşları birer derebeyi imişler. Koğuşlarına gelen gerek fukara gerek zengin ağzını açamazmış; evinden yemek gelmezse "Evden neden yemek gelmiyor?" diye darılırlarmış, ayrıca da haftada kaç lira takdir ederse koğuş çavuşu onu alırmış. İnsafına kalmış... İş bununla da bitmez; hapishane Antepli, köylü, pekmezci, Kilisli, Nizipli gibi parçalara ayrılmış. Bunlardan bir tanesi aşağı inip helaya gidecek olursa birkaç tanesi birden ellerinde bıçak öyle inerlermiş.

Bir yüz birli ile bir müebbet beraber gezerken yanlarına bir on senelik veya beş senelik mahkûm yakın olamazmış. Derhal bıçaklar çekilir, vuruş başlarmış. Hele altı aylıkların hiç gezme hakkı yokmuş. Vay ki bir altı aylık veya bir senelik mahkûm insin de avluda gezsin! Bunlara imkân ve ihtimal yokmuş. Her koğuş çavuşunun koğuşta bir postu varmış. Postu serer, zarları attırır, esrar nargileleri takırdarmış. Kimse kimsenin koğuşuna gidip gezmezmiş. Koğuşta birisi bir terbiyesizlik yaparsa hemen koğuş çavuşu onu yıkar, falakayı ayağına takar, kanatıncaya kadar dövermiş. Kapıdan bakan gardiyan ise "Ne yapıyorsunuz?" diye sorarsa onlar da "Terbiye veriyoruz." derler ve işi görmezden gelirlermiş.

İçeride kumar oynayanlardan para (zar tutulur) dışarı müdüriyete verilirmiş ama müdür içeriye girer; "Öp babanın elini." der ve tutulan para, üstelik de koğuştan toplanan birkaç kuruş da avucuna çıkıştırılırmış. O da içeriye girdiğine ve gireceğine pişman olur ve mesele de bu suretle kapatılır gidermiş. İçeride bıçak, kama gibi alât-ı carihadan başka rakı ve esrar da gırla gidermiş.

Fakat şimdi ne öyle esrar nargileleri ne de dumanına bile tesadüf edilmesine imkân ve ihtimal yoktur. Ne bir kumar postu ne de birbirlerine sataşan, hatta bir ufak yan gözle bakan bile... Öyle uslanmışlar ki 600 küsur mahkûm adeta koyun gibi; ne dedi ne kodu var. Ama bu ıslahat esnasında hâlihazır idare, koğuş çavuşlarını kendine bağlamayı bilmiştir. İçeride idarenin hep ispiyonları var; bunlar idareye sadıktır, içeride ne olsa hep idarenin avucundadır.

M. Oğuz GÖĞÜŞ