Gaziantep Köylerinden Tipler

Gaziantep’in Oğuzeli ilçesinin Bakıda köyünde 1923 yılında bir çocuk dünyaya geldi. Babasının adı Mehmet, annesinin adı Sultan idi. Kız olarak dünyaya gelen çocuğa Dursun adını verdiler. Çocuklarının kız olmasına baba ve anne çok müteessirdi. Dursun büyümeye başladı ve beş, altı, yedi, sekiz yaş derken evlenme çağına geldi. Güzel de bir kız sayılırdı. Dursun’u bir hayli isteyen oldu. Dursun, birçok taliplerini kabul etmiyordu. Malum ya, genç kız gönlü bal arısına benzer; her çiçeğe konmak istemez. Mahallî görenek ve geleneklere uyularak Dursun nihayet Tilkip köyünde amcası oğlu Reşit Mercan ile evlendi. Dursun, Reşit ile üç sene evli olarak birlikte yaşadı ve sonra da araları açıldı. Ayrılma sebebini soranlara Dursun’un kocası Reşit Mercan, Dursun’un hâlâ kız olduğunu, karı koca olmadıklarını anlatıyordu. Bu sözlere komşular inanmak istemiyordu. Hoş, el oğluna inandırmak çok zordur; kimi doğru, kimisi yanlış diyordu. El mi yaman, bey mi yamandı? Yürü Dursun bacı sen yürü, yolundan kalma; her söyleyene sen inanma… Değil mi? Nasıl olsa şimdiki insanlar meyveli ağaca taş atmaktan zevk duyarlar. Dursun’un kız arkadaşları dedikodu yapmaya bile başlamışlardı. Güya Dursun’un bazı hareketleri erkeklerin hareketine benziyormuş ve bazı "mış"lar, "muş"lar... Dursun’un kocası Reşit; "Dursun erkeğe benziyor, kadın değil, erkektir" diye yakınlarına dert yanmış. Bu dedikodular gittikçe yayılmış. Bakıda köyündeki baba evine taşınan Dursun, Gaziantep’te birkaç doktora gösterildi. En nihayet Dursun’un cinsiyet değiştirilmesi ihtimali karşısında ameliyatına karar verildi.

Ameliyat neticesinde Dursun’un erkek olduğu meydana çıkarıldı. Zaten Dursun’un erkek kardeşi yoktu. Dursun’un oğlan olması üzerine anne ve babası günlerce bayram yaptı. Birinci kocası Reşit’in Dursun’u boşaması mecburi oldu. Dursun’u askere almadılar. Dursun’un ise nüfus tashihatı yapıldı; cinsiyeti kız iken oğlan olarak değiştirildi. Dursun’un ismi Durdu oldu. Durdu’nun bir kızla evlenmesini babası Mehmet ile annesi Sultan çok arzu ediyorlardı.

Durdu nihayet köyünde bulunan amcası Şaban Mercan’ın kızı Adeviye ile 1954 yılında evlendi. Ne yazık ki karısı ile altı sene beraber yaşadılar. Adeviye’nin isteği üzerine 1960 yılında boşandılar. Çocuğu filan olmadı. Adeviye Mercan, Bakıda köyünde bulunan Cumaoğlu Gazi ile evlendi; yeni kocasından çocuğu vardır. Durdu Mercan ise hâlâ hayatta, Pazarcık ilçesinin İncirli köyünde ikamet etmektedir. Başka bir kadınla evlidir; yine çocuğu olmadı. Durdu Mercan’ın bazı hususiyetleri şöyledir: Sesi incedir, tavır ve hareketleri kadınlarınkine benzer. Erkeklere pek sokulmak istemiyor. Kız ve oğlanlara ait konuşulacak olursa müteessir oluyor. Kısacası eski dertlerin tazelenmesini istemiyor.

1951 yılında Büyükbıyıklı köyünde öğretmenlik yaparken teneffüse çıktığımda köy halkından kırk elli kişinin köy kenarında toplandığını gördüm. Sebebini sorduğumda "kız-oğlan"ın geldiğini söylediler. "Kız-oğlan ne demek?" diye sorduğumda hayat hikâyesini anlattılar. Oğuzeli havalisinde cinsiyet değiştirenlere "kız-oğlan" tabirini kullanıyorlar.