Her Yıl Yüz Binlerce Lira Zarar Eden Otobüs İşletmesini Modern İşletmecilik Esaslarına Göre Yeni Baştan Kurmalıyız. Gaziantep Şehrinde Bina ve Arazi Sıkıntısını Hafifletmek İstiyorsak, Dolmuşların ve Minibüslerin Faaliyetine Engel Olmamalıyız.
Hulusi Yetkin A. P. Belediye Başkan Adayı
Gaziantep Belediyesi Otobüs İşletmesi İlk Defa Ne Zaman Kuruldu?
Gaziantep Belediyesi otobüs işletmesinin ilk çekirdeği on yedinci Belediye Başkanı Hamdi Kutlar zamanında atıldı. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Narlı istasyonu ile Gaziantep şehri arasındaki ulaştırmayı kolaylaştırmak amacı ile otobüs işletmeye karar veren Gaziantep Belediyesi, iki adet otobüs satın almıştı. Bu iki vasıta, şehir içi otobüs seferlerinin başlamasında kullanıldı. O zamanki Gaziantep’te 60.000 civarında vatandaş yaşıyordu.
1968 Yılında Gaziantep Belediyesi Otobüs İşletmesinin Gücü Nedir?
1955 yılına gelindiğinde Gaziantep Belediyesi otobüs işletmesinin Tabakhane semtinde bir garajı ile 8 adet çalışır otobüsü olduğu tespit edilmiştir. Şehrin nüfusu 97.000 olduğu bu senede işletmeye bağlı 8 otobüs (Lise-Şehreküstü) arasında çalışmakta idi. Oto işletmesi, şehrin ihtiyacını karşılamaktan çok uzaktı.
1963 yılında yirmi yedinci Belediye Başkanı İbrahim Tevfik Kutlar vazifeye başlarken Gaziantep şehrinin nüfusu 140.000 civarında idi. Oto işletmesinin 11 büyük ve 2 minibüs olmak üzere 13 arabası vardı. Dolmuşa müsaade edilmiyordu. Otobüslerin çoğu Fidanlık ve Şehreküstü arasında çalışmış; Ünaldı ile Kavaklık mahallesinin gelişmesinde başlıca rol oynamıştır. Şehir batıdan doğuya doğru uzamıştır. Kenar semtlere otobüs seferleri yeni başlamıştı. Şehrin yayılmasına müsaade edilmediğinden, şehir içinde her geçen yıl artan ölçüde arsa ve bina sıkıntısı başlamış; gayrimenkul fiyatları ile kiralar süratle yükselmiştir.
1968 yılında Gaziantep’in nüfusu 180.000 civarındadır. Oto işletmesinin 18 büyük otobüsü ve 15 minibüsü olmak üzere ceman 33 arabası seferdedir. Şehir içinde Belediye ile garajlar arasında dolmuşa müsaade edilmesi, garajlar mıntıkasının hızla gelişmesinde başlıca rol oynamıştır.
Dolmuş İşletmesine Engel Olunmasının Zararları Ne Olmaktadır?
Karşıyaka semti, Yazıcık semti, Yavuzlar, Hoşgör semtleri ile Hükümet Konağı arasında düzenlenen otobüs seferleri, şehrin güney ve kuzeyde kurulan yeni mahallelerinin gelişmesini çabuklaştırmıştır. Fakat bu semtlere dolmuş işletilmesine engel olunması, kenar mahallelerin hızlı gelişmesini önlemektedir. Kenar mahalleler hızlı gelişemeyince, şehrin eski mahallelerinde gayrimenkul fiyatları inanılmayacak miktarlara çıkmakta, aylık kira bedelleri birçok iş sahibini zarara sokacak miktarlara ulaşmaktadır. Gayrimenkul ve kira fiyatlarının hızla artışının birçok sebebi vardır. En önemli sebeplerden biri, Gaziantep şehir içi ulaştırmasının modern şehircilik prensiplerine göre düzenlenmemiş olmasıdır.
Dolmuşa Müsaade Edilirse, Otobüs İşletmesi Zarar Eder Endişesi Yersizdir. Bilakis Dolmuşa Müsaade Edilirse Otobüs İşletmesi Kâr Etmeye Başlayacaktır
Gaziantep Belediyesi oto işletmesi, senelerden beri her yıl yüz binlerce lira zarar etmektedir. Oto işletmesinin kâr ettiği bir yıla rastlanmamıştır. Mesela 1966 yılında Belediye otobüs işletmesi 262.242,36 TL zarar etmiş, Belediyeye yük olmuştur. Dolmuşa müsaade edilirse, Belediye otobüslerine binen yolcunun azalacağı, Belediye otobüslerinin daha fazla zarar edeceği zihniyeti idarecilerde hakim olduğundan, 25 yıllık oto işletmesi zarardan kurtulamamıştır. Halbuki kenar semtlere minibüs ve dolmuş işletilmesine izin verilirse kısa bir zamanda kenar semtlerde oturan vatandaşların sayısı daha hızlı artacak, şehirle kenar mahalle arasında gidip gelen yolcu sayısı birkaç misli fazlalaşacak, bugün şehre inmekten çekinen kenar mahalle sakinleri şehre kolaylıkla ve hızla gelindiğini görünce otobüslere daha çok rağbet edecektir. Dolmuşa müsaade edilen bütün şehirlerde Belediye otobüs işletmesi kâr etmeye başlamaktadır. Bazı büyük şehirlerde oto işletmeleri zarar ediyorsa bunun sebebi, oto işletmesinin klasik ölçülerde idare edilmesi, modern iktisadi işletmeciliğe başlanmamış olmasından doğmaktadır.
Gaziantep Belediyesi Otobüs İşletmesini, Modern İşletmecilik Esaslarına Göre Yeni Baştan Düzenleme Zamanı Gelmiştir
Mahalli gazetelerde sık sık, otobüs işletmesinde yolsuzluk olduğu, otobüslerin arıza yaptığı, kenar mahalle halkının otobüsten şikayet ettiği yazılıdır. Şikayetler her gün birbirini takip etmektedir. Suistimal haberleri, halkın belediyeye ve dolayısıyla devlete olan itimadını azaltmaktadır. Mesullerin tespit edildiği veya cezalandırıldığı pek az duyulduğundan, bu gibi haberleri sık sık duyan halk devlete çok kızmaktadır. Bütün bunlar, eski usul klasik idareden derhal vazgeçmemiz gerektiğini bizi zorlamaktadır.
Kâr gayesi ile çalışacak otobüs işletmesini modern iktisadi işletmecilik esaslarına göre yeni baştan kurmalıyız. Kâr zihniyeti ile çalışan bir kuruluş, kâr etmek için gayrete başlarsa, halka daha çok hizmet etmeye, halkı memnun edip kazanma yolunu seçmek zorundadır. Kâr gayesi ve aynı zamanda ammenin menfaatini düşünen kuruluşlardan halkın şikayetleri azalmaktadır. Oto işletmesi kâr gayesine göre yeni baştan kurulursa, mevcut hukuki, idari mevzuat çalışmalarına engel oluyorsa, oto işletmesini idari mevzuatın dar çemberinden çıkarıp, şirketler hukuku sahasına geçmek gerekir. Oto şirketi şehirdeki trafik hızlanınca ikinci safhada kurmalıyız. Ulaştırma şirketinin her yıl belediyeye büyük gelir sağlaması mümkündür. Fakat bugünkü oto işletmesine hakim olan zihniyetle sadece her yıl yüz binlerce lira zarar etmekten başka bir şey yapamayız.
Şehir İçi Dolmuş Parklarını Kurmak Zor Değildir
Şehrimizin hızla yayılmasını, büyümesini, kiraların ve gayrimenkul fiyatlarının daha az artmasını, kenar mahalleler ile şehrin eski mahalleleri arasındaki alışverişi daha fazla artırmak istiyorsak, şehrin kilit noktalarında derhal dolmuş parklarını kurmamız gerekir. Dolmuş parkları kurmak zor değildir. Mesela: Hükümet Konağı'nın güney cephesinde bir park vardır. Bu park belediyeye senelerden beri her yıl on binlerce liraya mal olmaktadır. Bu parktan halkın istifadesi pek azdır. Bu parka yapılacak masrafı, Batalhöyük, Kavaklık ve Alleben deresi boyunca kurulacak Büyük Gaziantep Parkı'na sarf etseydik, halkımızı daha çok memnun ederdik. Hükümet Konağı güney cephesindeki parkı dolmuş meydanı yapmalıyız. İsteyenlerin dinlenmesi için trafiğe engel olmayacak ağaç altlarına kanepeler de koymak mümkündür. Hükümet Konağı parkı oto dolmuş ve minibüs parkı olunca şehrimizin güney mahalleleri ile şehir merkezinin ilişkileri fazlalaşacak, kenar mahallelerin gelişmesinde başlıca rol oynayacaktır. Başka bir misal verelim. Mesela: Şehreküstü'de, Ahmet Çelebi İlkokulu önündeki park, dolmuş parkı olmalıdır. Yeni karakolun yeri de otoparka katılmalı, Ünaldı ve Ali Baba mahalleleri önündeki engel kaldırılmalıdır. Şehreküstü dolmuş parkı, o semtin gelişmesinde en önemli rol oynayacaktır. Şehrin kilit noktalarında birçok boş arsalar ve fuzuli parklar vardır. Bu parklardan ailelerin istifadesi imkansızdır. Halkımızın bu parklarda dinlenmesi çok zordur. Halkımız bilakis bu parklarda rahatsızlık duymaktadır. Belediyeye bu parklar her yıl yüz binlerce liraya mal olmaktadır. Bu parkların çoğu, otopark yapılmalı, parklara harcanan yüz binlerce lira büyük Gaziantep parkının kurulmasına sarf edilmelidir kanaatindeyim. Hülasa Belediye teşkilatını gelir getiren kuruluşlar haline getiremezsek, Gaziantep şehrini hızla geliştirmemize imkan yoktur.
Hulusi YETKİN
